Ali-İmran surəsi — Ayə 154

Mənaların izahı:

• أَمَنَةً (əmənə): Əmin-amanlıq, qorxunun getməsi, qəlbin rahatlığı.
• نُعَاسًا (nüas): Yuxu gəlməsi, mürgü. Bu, Allahın möminlərə verdiyi xüsusi bir rahatlıq və əmin-amanlıq əlamətidir.
• يَغْشَى (yəğşa): Örtür, bürüyür, əhatə edir.
• أَهَمَّتْهُمْ أَنفُسُهُمْ (əhəmməthum ənfüsuhum): Onları yalnız öz canları düşündürürdü, özlərini qurtarmaqdan başqa heç nə fikirləşmirdilər.
• ظَنَّ الْجَاهِلِيَّةِ (zənnəl-cahiliyyə): Cahiliyyə dövrünün pis zənni, yəni Allah haqqında yanlış fikir, Onun kömək etməyəcəyini güman etmək.
• مَضَاجِعِهِمْ (mədacihim): Ölüb-düşəcəkləri yerlər, qətl meydanları.
• وَلِيُمَحِّصَ (və liyüməhhisa): Təmizləmək, ayırd etmək, aydınlaşdırmaq üçün.

Ayənin təfsiri:

Allah-Təala Uhud döyüşündən sonra möminlərə böyük bir lütf və rəhmət göstərdi. Onlar ağır qəm-qüssə, kədər və sıxıntı içində idilər. Elə bir vaxtda Allah onların qəlbinə əmin-amanlıq, rahatlıq və arxayınlıq endirdi. Bu elə bir rahatlıq idi ki, onlardan bir qismini — səmimi möminləri — mürgü bürüdü, yuxu gəldi. Bu, onların qəlblərindəki imanın, Allahın vədinə olan etimadın əlaməti idi. Çünki qorxan insan yata bilməz, arxayın olan isə rahat yuxuya gedər.

Lakin digər bir qism də vardı ki, onları yalnız öz canları düşündürürdü. Onlar nə Peyğəmbəri (sallallahu aleyhi və səlləm), nə də digər möminləri fikirləşmirdilər — təkcə özlərini qurtarmaq qayğısına düşmüşdülər. Bunlar münafiqlər idi. Onların qəlbi qorxu və təlaş içində idi, çünki əsl iman onların qəlbinə yer etməmişdi.

Bu münafiqlər Allah haqqında yanlış fikirdə idilər — cahiliyyə dövrünün insanları kimi zənn edirdilər ki, Allah Öz Peyğəmbərinə kömək etməyəcək, İslam ayaqda dura bilməyəcək. Onlar deyirdilər: "Bu işdə bizim heç bir ixtiyarımız yoxdur, əgər bizim əlimizdə olsaydı, burada öldürülməzdik."

Ey Peyğəmbər! Onlara de: "Həqiqətən, bütün işlər, bütün hökm və ixtiyar yalnız Allaha aiddir." O, hər şeyi əzəldən təqdir etmişdir, sizin çıxışınızı da, başınıza gələnləri də. Onlar qəlblərində gizlətdikləri şeyi sənə açıb demirlər, lakin içlərində deyirlər: "Əgər bizim bir ixtiyarımız olsaydı, burada öldürülməzdik."

Onlara cavab ver: "Əgər siz evlərinizdə otursaydınız belə, Allahın əzəli elmində öldürülməsi yazılmış olanlar yenə də öz ölüm yerlərinə çıxıb gedəcəkdilər." Çünki Allahın əzəli elmi mütləqdir, ondan qaçmaq mümkün deyil. Bu, Allahın sizin qəlblərinizdə olanı sınamaq, imanı nifaqdan ayırd etmək, qəlblərinizdəki gizli niyyətləri üzə çıxarmaq üçündür. Allah qəlblərdə olanları ən yaxşı biləndir — heç bir şey Ondan gizli qalmaz.

Dəvət və nəsihət:

Əziz qardaşlar və bacılar! Bu ayə bizə öyrədir ki, həqiqi iman qəlbə əmin-amanlıq gətirir. Allahı tanıyan, Onun vədinə inanan insan ən çətin anlarda belə qəlbi rahat olar. Çünki bilir ki, hər şey Allahın əlindədir, Onun təqdiri mütləqdir və hər bir hadisənin arxasında bir hikmət vardır.

Allah bizə imtahanlar verir ki, qəlbimizdəki iman üzə çıxsın, kim sadiqdir, kim yalançıdır — hamı bilsin. Bu imtahanlar bizə zərər vermək üçün deyil, bizi təmizləmək, saflaşdırmaq üçündür. Odur ki, çətinliklər qarşısında ümidsizliyə qapılmayın, Allah haqqında yaxşı zənn edin. Unutmayın ki, Allah qəlblərdə olanı bilir və O, heç vaxt möminləri unutmaz.