સૂરા અલ-બકરા — આયત 280

૧) શબ્દોના અર્થ:

• ذُو عُسْرَةٍ: તંગીવાળો, જેની પાસે દેવું ચૂકવવાની ક્ષમતા નથી.
• فَنَظِرَةٌ: તો મહેતલ આપવી, થોભ આપવી.
• مَيْسَرَةٍ: સમૃદ્ધિ, સુગમતા, એટલે કે જ્યારે આર્થિક સ્થિતિ સુધરે.
• تَصَدَّقُوا: તમે દાન કરો, એટલે કે દેવું માફ કરી દો અથવા ઘટાડી દો.

૨) આયતની તફસીર:

અલ્લાહ તઆલા આ આયતમાં દેવાદારો સાથે નરમાઈ અને દયાળુ વ્યવહાર કરવાનો આદેશ આપે છે. જો દેવાદાર પાસે દેવું ચૂકવવાની ક્ષમતા ન હોય અને તે તંગીમાં હોય, તો તેને મહેતલ આપો — એટલે કે તેની પર દબાણ ન કરો, પરંતુ અલ્લાહ તેની સ્થિતિ સુધારે અને તે દેવું ચૂકવી શકે તેવો સમય આવે ત્યાં સુધી રાહ જુઓ.

ત્યારબાદ અલ્લાહ તઆલા એક ઉત્તમ કાર્ય તરફ દોરે છે અને કહે છે: જો તમે દેવાદારને તેનું આખું દેવું અથવા તેનો કેટલોક ભાગ માફ કરી દો — એટલે કે તેને દાનના રૂપમાં છોડી દો — તો તે તમારા માટે વધુ સારું છે. આ સૂચના એવા લોકો માટે છે જેઓ જાણે છે કે અલ્લાહના માર્ગમાં દાન અને દયાનું ફળ કેટલું મહાન છે. જે વ્યક્તિ આ વાત જાણે છે પણ તેના પર અમલ નથી કરતો, તે એવા વ્યક્તિ જેવો છે જે જાણતો જ નથી.

૩) આયતમાંથી શીખ:

• આયત આપણને શીખવે છે કે દેવાદાર પર તંગીના સમયે દબાણ ન કરવું, પરંતુ દયા અને સમજદારી સાથે વ્યવહાર કરવો.
• જરૂરિયાતમંદ વ્યક્તિનું દેવું માફ કરવું એ માત્ર દાન જ નથી, પરંતુ તે અલ્લાહ પાસે મોટું અજર અને ભલાઈનું કારણ છે.
• આ આયત દર્શાવે છે કે ઇસ્લામ કેવો દયાળુ અને ન્યાયી ધર્મ છે — જે ધનવાનોને ગરીબો પ્રત્યે નરમાઈ અને ઉદારતાનો પાઠ આપે છે.
• જે વ્યક્તિ અલ્લાહના આદેશોને સમજીને અમલ કરે છે, તે જ સાચા અર્થમાં જ્ઞાની છે. જ્ઞાનનું સાચું ફળ અમલ છે.
• આ આયત આપણને યાદ કરાવે છે કે દુનિયામાં દયા અને ક્ષમા કરવાથી આખિરતમાં ઊંચા દરજ્જા મળે છે, અને અલ્લાહ આવા લોકોને ખૂબ પસંદ કરે છે.