سوره فتح — آیه 27

معانی کلمات:

• رؤیا: خوابی که پیامبر اکرم (ص) در مدینه دید و در آن خبر از ورود مسلمانان به مسجدالحرام داده شد.
• محلّقین: کسانی که سر خود را به طور کامل میتراشند.
• مقصّرین: کسانی که مقداری از موی سر را کوتاه میکنند.
• فتح قریب: پیروزی نزدیک که در اینجا منظور صلح حدیبیه و فتح خیبر است.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه، صدق و راستی خوابی را که به پیامبرش نشان داده بود، تأیید میکند. پیامبر (ص) در خواب دیده بود که به همراه اصحابش وارد مسجدالحرام میشوند و مراسم عمره را به جا میآورند؛ برخی سرهای خود را میتراشند و برخی کوتاه میکنند و در کمال امنیت و آرامش و بدون ترس از مشرکان، این عمل را انجام میدهند. این خواب، حق و راست بود و خداوند آن را محقق ساخت.

اما حکمت الهی اقتضا کرد که این ورود به مکه در آن سال (سال حدیبیه) اتفاق نیفتد. خداوند مصلحت و خیری را میدانست که مسلمانان از آن آگاه نبودند؛ بنابراین، پیش از آنکه وارد مکه شوند، فتح نزدیکی را نصیب آنان کرد که همان صلح حدیبیه و به دنبال آن فتح خیبر بود. این صلح، زمینهساز پیروزیهای بزرگ و نهایتاً فتح مکه در سال بعد شد و مسلمانان با امنیت کامل وارد مسجدالحرام گردیدند و خواب پیامبر (ص) تحقق یافت.

فواید و پیامهای آیه:

1. صدق وعده الهی: خداوند هرگز خلاف وعده خود عمل نمیکند؛ تأخیر در تحقق برخی وعدهها، نه به معنای دروغ بودن آنهاست، بلکه به دلیل مصلحت و حکمتی است که بندگان از آن بیخبرند.
2. تسلیم در برابر حکمت الهی: مؤمن باید به خدا توکل کند و بداند که آنچه او تقدیر میکند، بهترین است، حتی اگر ظاهر آن با خواستههای ما هماهنگ نباشد.
3. آموزش ادب در وعدهها: خداوند به پیامبرش آموخت که حتی در وعدههای خود، جمله «إن شاء الله» را به کار ببرد تا بندگان نیز این سنت را در وعدههای خود رعایت کنند و به مشیت الهی توجه داشته باشند.
4. امیدواری و آرامش: این آیه به مؤمنان اطمینان میدهد که سختیها و تأخیرها موقتی است و سرانجام، پیروزی و امنیت از آنِ اهل ایمان خواهد بود؛ پس نباید ناامید شوند.
5. اهمیت صلح و آشتی: صلح حدیبیه نشان داد که گاهی صلح، خود فتحی بزرگتر از جنگ است و میتواند زمینهساز پیروزیهای گستردهتر و نفوذ اسلام در دلها باشد.