Nisa surəsi — Ayə 92

1) Bəzi sözlərin izahı:

• خَطَأً (xətəən): Səhvən, bilməyərəkdən, qəsd olmadan baş verən hadisə.
• تَحْرِيرُ رَقَبَةٍ (təhriru rəqəbə): Bir köləni azad etmək.
• دِيَةٌ (diyə): Öldürülən şəxsin ailəsinə ödənilən qan pulu.
• مُّسَلَّمَةٌ (musəlləmə): Tam şəkildə ödənilmiş, sahibinə çatdırılmış.
• يَصَّدَّقُوا (yəssəddəqu): Sədəqə verib bağışlamaq, diyədən imtina etmək.
• مِيثَاقٌ (misəq): Müqavilə, əhd-peyman, razılaşma.
• مُتَتَابِعَيْنِ (mutətəbiəyn): Ardıcıl, fasiləsiz olaraq bir-birinin ardınca.

2) Ayənin təfsiri:

Bu ayədə Allah-Təala möminlərin bir-birini öldürməsinin nə qədər böyük bir günah olduğunu bildirir. Heç bir möminə yaraşmaz ki, başqa bir mömini qəsdən öldürsün. Yalnız bilməyərəkdən, təsadüfən belə bir hadisə baş verə bilər. Əgər bir mömin səhvən başqa bir mömini öldürərsə, onun üzərinə bir neçə məsuliyyət düşür:

Birincisi, o, bir mömin köləni azad etməlidir. İkincisi, öldürülən şəxsin ailəsinə qan pulu — diyə ödəməlidir. Lakin öldürülənin ailəsi diyədən imtina edib bağışlasa, bu, qatilin üzərindən düşür. Bu, İslamın nə qədər mərhəmətli və ədalətli bir din olduğunu göstərir — həm qatilin məsuliyyətini müəyyən edir, həm də mərhəmət qapısını açıq qoyur.

Əgər öldürülən mömin şəxs düşmən qövmün içində yaşayırdısa və onunla sizin aranızda heç bir müqavilə yoxdursa, bu halda qatil yalnız bir mömin kölə azad etməlidir; diyə yoxdur, çünki onun ailəsi ilə aranızda varislik əlaqəsi yoxdur.

Yox əgər öldürülən şəxs sizinlə müqaviləsi olan bir qövmdənsə — məsələn, zimmi və ya əhd sahibi — bu halda həm onun ailəsinə diyə ödənilməli, həm də bir mömin kölə azad edilməlidir. Çünki belə şəxsin hökmü müqavilə səbəbindən müsəlmanın hökmü kimidir.

Kim ki, kölə azad etməyə imkan tapmazsa və ya buna gücü çatmazsa, o zaman iki ay ardıcıl oruc tutmalıdır — heç bir fasilə vermədən. Bu, Allah tərəfindən bir tövbə qapısıdır ki, qatil səhvini bağışlanma ilə yuma imkanı tapsın. Allah hər şeyi biləndir, kimin səhvən, kimin qəsdən etdiyini bilir; və Onun bütün hökmləri sonsuz hikmətə əsaslanır.

3) Bu ayədən öyrəndiyimiz dərslər:

Bu ayə bizə göstərir ki, İslam dini insan həyatına son dərəcə böyük dəyər verir. Bir insanın həyatı bütün dünyadan qiymətlidir. Möminlər bir-birinə qarşı son dərəcə həssas olmalı, bir-birinin haqqını qorumalıdır. Eyni zamanda, bu ayə İslamın ədalətini və mərhəmətini bir arada göstərir: bir tərəfdən səhvən öldürmənin belə ciddi nəticələri var, digər tərəfdən isə Allah tövbə qapısını açıq saxlayır. Elə buna görə də bu ayə bizə həm məsuliyyət hissini, həm də ümidi öyrədir. Gəlin bu dərsləri qəlbimizdə yaşadaq və bir-birimizə qarşı həmişə şəfqətli, ədalətli və mərhəmətli olaq.