Nahl surasi — Oyat 36

Kalimalarning ma’nolari:

• الطَّاغُوتَ (Tog‘ut): Allohdan o‘zga ibodat qilinadigan har qanday narsa — butlar, shaytonlar, avliyolar yoki boshqa mavjudotlar.
• حَقَّتْ عَلَيْهِ الضَّلَالَةُ (Zalolat ustidan haq bo‘ldi): Unga adashganlik qaror topdi, ya’ni u haq bo‘lgan jazoga loyiq bo‘ldi va Alloh uni hidoyatdan mahrum qildi.
• عَاقِبَةُ (Oqibat): Ishlarning oxiri, yakuniy natija.

Tafsir:

Qasamyod bilan aytamanki, Biz har bir o‘tgan ummatga o‘z tilida gapiradigan Rasul yubordik. Uning asosiy da’vati shu edi: “Yolg‘iz Allohga ibodat qilinglar va Uning o‘rniga qo‘yilgan barcha yolg‘on ma’budlardan — butlardan, shaytonlardan va boshqa narsalardan saqlaninglar”. Bu da’vat barcha payg‘ambarlarning umumiy va o‘zgarmas kalimasi edi. Ammo odamlar bu da’vatga bir xil javob bermadilar: ba’zilarini Alloh o‘z fazli bilan hidoyatga yetakladi, ular iymon keltirib, Rasulning yo‘lini tutdilar; boshqalari esa o‘jarlik va takabburlik qilib, haqni rad etdilar, shuning uchun ularga zalolat (adashish) haq bo‘ldi — Alloh ularni o‘z ixtiyorlari bilan qilgan yomon tanlovlari tufayli hidoyatdan mahrum qildi. Ey mushriklar, sizlar ham o‘zingizdan oldingi xalqlarning taqdirlarini o‘rganinglar: yer yuzida sayr qilinglar va ko‘zingiz bilan ko‘ringlarki, payg‘ambarlarni yolg‘onchiga chiqarganlarning oxiri qanday halokat va vayronagarchilik bilan tugagan. Bu sizga ibrat bo‘lsin.

Foydalar:

• Alloh taolo hech bir ummatni hujjatsiz qoldirmagan — har biriga Rasul yuborib, haqni bayon qilgan. Bu Uning odilligi va rahmatining belgisidir.
• Barcha payg‘ambarlarning da’vati bir xil bo‘lgan: yolg‘iz Allohga ibodat va tag‘utdan qochish. Bu Islomning birligi va umumiyligini ko‘rsatadi.
• Hidoyat va zalolat Allohning irodasi bilan bo‘ladi, lekin bu insonning o‘z tanlovi va amaliga bog‘liqdir — kim haqni izlasa, Alloh uni yo‘llaydi, kim rad etsa, adashadi.
• Tarixdan saboq olish — iymonni mustahkamlaydi va insonni gunohdan qaytaradi. O‘tmishdagi halokatlar haqida o‘ylash mo‘minning e’tiqodini kuchaytiradi.
• Ushbu oyat musulmonlarga da’vat ishida sabr va davomiylikni o‘rgatadi — har bir davrda haqni yetkazish kerak, natija esa Allohning qo‘lidadir.