سوره لقمان — آيت 1

1) لفظن جي معنيٰ ۽ وضاحت:

”الم“ قرآن مجيد جي مقطّع حرفن مان آهي. ”مقطّع حرف“ جو مطلب آهي اهڙا اکر جيڪي الڳ الڳ پڙهيا وڃن ٿا، هڪ لفظ جي صورت ۾ گڏ نه پڙهيا وڃن ٿا. هي عربي ٻوليءَ جا اکر آهن: ”الف، لام، ميم“. اهڙا حرف ڪيترن ئي سورتن جي شروعات ۾ آيا آهن، جهڙوڪ: ”الم“، ”المص“، ”الر“، ”حم“ وغيره. انهن جي حقيقي معنيٰ ۽ مقصد الله تعاليٰ کي ئي بهترين طرح معلوم آهي، پر علمائن ان بابت ڪيترائي رايا بيان ڪيا آهن، جن جو خلاصو اڳتي اچي رهيو آهي.

2) آيت جي تفسير:

هي آيت سورة لقمان جي شروعات آهي ۽ ان ۾ صرف ٽي مقطّع اکر ”الم“ ذڪر ٿيل آهن. قرآن مجيد جون ڪيتريون ئي سورتون اهڙن اکرن سان شروع ٿيون آهن، ۽ سورة البقرة به انهن مان هڪ آهي، جنهن جي شروعات به ”الم“ سان ٿئي ٿي. انهن اکرن جي باري ۾ مفسرين جا مختلف رايا آهن:

ڪن جو چوڻ آهي ته هي الله تعاليٰ جا اهڙا راز آهن جن جي حقيقي معنيٰ صرف الله ئي ڄاڻي ٿو، ۽ اسان کي انهن تي ايمان آڻڻ گهرجي، انهن جي حقيقت جي کوجنا ۾ نه گهرجي.

ٻين جو چوڻ آهي ته هي اکر عربي ٻوليءَ جا بنيادي اکر آهن، ۽ الله تعاليٰ انهن ذريعي عربن کي چئي ٿو ته هي قرآن مجيد به انهن ئي اکرن مان ٺهيل آهي جيڪي اوهان جي ٻوليءَ ۾ موجود آهن، پوءِ به اوهان ان جهڙو ڪلام آڻي نه ٿا سگهو، جنهن مان ثابت ٿئي ٿو ته هي قرآن الله جو ڪلام آهي، ڪنهن انسان جو نه آهي.

ڪن جو چوڻ آهي ته ”الف“ الله ڏانهن اشارو آهي، ”لام“ لطيف ۽ مهربان ڏانهن، ۽ ”ميم“ مجيد ۽ بزرگ ڏانهن. اهڙي طرح هي اکر الله تعاليٰ جي صفتن ڏانهن اشارو آهن.

مجموعي طور تي، انهن اکرن جو مقصد هي آهي ته قرآن مجيد جي عظمت ۽ ان جي معجزي واري حيثيت کي ظاهر ڪيو وڃي، ۽ انسانن کي ان تي غور ۽ تدبر ڪرڻ جي دعوت ڏني وڃي. هي اکر هڪ قسم جي توجہ ڏياريندڙ ۽ ڌيان ڇڪائيندڙ تمهيد آهن، جيئن ڪنهن اهم ڳالهه کان اڳ سامعين جي ڌيان کي ڇڪيو وڃي ٿو.

3) آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا ۽ سبق:

هن آيت مان اسان کي هي سبق ملن ٿا:

اول، قرآن مجيد تي ايمان آڻڻ ۽ ان جي هر ڳالهه کي قبول ڪرڻ گهرجي، چاهي اسان ان جي حڪمت کي مڪمل طور تي سمجهي سگهون يا نه. انهن مقطّع اکرن تي غور ڪرڻ اسان کي سيکاريندو آهي ته علم جي ڪجهه حصا صرف الله جي علم ۾ آهن، ۽ بندي کي گهرجي ته هو عاجزيءَ سان انهن کي تسليم ڪري.

ٻيو، قرآن مجيد جي معجزي ۽ عظمت جو اظهار ٿئي ٿو. اهي اکر ياد ڏيارين ٿا ته هي ڪتاب انساني طاقت کان مٿانهون آهي، ۽ ان جي جهڙو ڪو به ڪلام پيدا نه ٿو ڪري سگهجي. اهو اسان جي دلين ۾ قرآن جي محبت ۽ احترام وڌائي ٿو.

ٽيون، قرآن مجيد سکڻ ۽ ان تي عمل ڪرڻ جي ترغيب ملي ٿي. جڏهن اسان ڏسون ٿا ته قرآن ڪيئن مختلف اندازن ۾ انسانن کي هدايت ڏانهن سڏي ٿو، ته اسان جي اندر ان کي پڙهڻ، سمجهڻ ۽ ان تي عمل ڪرڻ جي خواهش پيدا ٿئي ٿي.

چوٿون، هي آيت اسان کي سيکاريندي آهي ته اسلام ۾ علم ۽ ايمان ٻئي گڏ هلن ٿا. اسان کي قرآن تي غور ۽ تدبر ڪرڻ گهرجي، پر جتي اسان جي عقل جي رسائي نه هجي، اتي اسان کي ايمان ۽ تسليم جو رستو اختيار ڪرڻ گهرجي.

ان طرح هي مختصر آيت اسان جي دلين ۾ قرآن جي عظمت، ان جي هدايت ۽ ان تي ايمان جي اهميت کي وڌائي ٿي، ۽ اسان کي اسلام جي رستي تي مضبوطيءَ سان قائم رهڻ جي ترغيب ڏئي ٿي.