بقرہ سۈرىسى — ئايەت 177

1) ئايەتتىكى چۈشەندۈرۈشكە موھتاج سۆزلەر:

• الْبِرّ: ياخشىلىق، تەقۋالىق، ھەر خىل ئىبادەت ۋە ياخشى ئەمەللەرنى ئۆز ئىچىگە ئالغان كەڭ مەنىلىك سۆز.
• ذَوِي الْقُرْبَى: تۇغقان-قېرىنداشلار.
• الْيَتَامَى: ئاتا-ئانىسىدىن ئايرىلغان يېتىم بالىلار.
• الْمَسَاكِين: يوقسۇل، مىسكىن كىشىلەر.
• ابْنَ السَّبِيل: يولدىكى مۇساپىر، يۇرتىدىن يىراقتا قالغان كىشى.
• السَّائِلِين: سوراپ يۈرگەن كىشىلەر.
• فِي الرِّقَاب: قۇللارنى ئازاد قىلىش ۋە ئەسىرلەرنى قۇتقۇزۇش يولىدا.
• الْبَأْسَاء: يوقسۇزلۇق ۋە قىيىنچىلىق.
• الضَّرَّاء: كېسەللىك ۋە زىيان.
• حِينَ الْبَأْس: جەڭ ۋاقتىدىكى قىيىنچىلىق.

2) ئايەتنىڭ تەپسىرى:

بۇ ئايەت ئىسلام ئۈممىتىگە ياخشىلىق ۋە تەقۋالىقنىڭ ھەقىقىي مەنىسىنى چۈشەندۈرىدۇ. ئاللاھ تائالا بۇ ئايەتتە مۇنداق دەيدۇ: ياخشىلىق پەقەت نامازدا يۈزىڭنى شەرق ياكى غەرب تەرەپكە قارىتىشىڭلاردا ئەمەس. بەلكى ھەقىقىي ياخشىلىق شۇ كىشىنىڭكىدۇركى، ئۇ ئاللاھقا، ئاخىرەت كۈنىگە، پەرىشتىلەرگە، ئاللاھ تەرىپىدىن نازىل قىلىنغان كىتابلارنىڭ ھەممىسىگە ۋە پەيغەمبەرلەرنىڭ ھەممىسىگە ھېچقايسىسىنى ئايرىماستىن ئىمان كەلتۈرىدۇ. ئاندىن ئۇ مال-مۈلكىنى ئۆزى ئەڭ ياخشى كۆرۈپ تۇرغان ھالدا، تۇغقان-قېرىنداشلىرىغا، يېتىم بالىلارغا، مىسكىن-يوقسۇللارغا، يولدىكى مۇساپىرلارغا، سوراپ يۈرگەن كىشىلەرگە ۋە قۇللارنى ئازاد قىلىش يولىدا بېرىدۇ. شۇنىڭ بىلەن بىرگە نامازنى تولۇق ئوقۇيدۇ، زاكاتنى ئادا قىلىدۇ. يەنە ئەھدىگە ۋاپا قىلىدىغان، يوقسۇزلۇق، كېسەللىك ۋە جەڭ ۋاقتىدىكى قىيىنچىلىقلارغا سەۋر قىلىدىغان كىشىلەرمۇ ھەقىقىي ياخشىلىق ئىگىلىرىدۇر. ئەنە شۇ سۈپەتلەرگە ئىگە بولغان كىشىلەر ئىمانىدا ۋە ئەمەلىدە راستچىل بولغانلاردۇر ۋە ئۇلار ھەقىقىي تەقۋادارلاردۇر.

3) بۇ ئايەتتىن ئېلىنىدىغان پايدىلار:

• ئىسلام دىنى پەقەت شەكىلۋازلىق ۋە يۈزەكى ئىبادەت ئەمەس، بەلكى قەلبنىڭ چوڭقۇر ئىمانى ۋە ئەمەلىي ياخشىلىقنى تەلەپ قىلىدىغان دىندۇر.
• ئىماننىڭ ئاساسلىرى: ئاللاھقا، ئاخىرەت كۈنىگە، پەرىشتىلەرگە، كىتابلارغا ۋە پەيغەمبەرلەرگە ئىمان كەلتۈرۈش ئىسلامنىڭ ئاساسىدۇر.
• مال-مۈلۈكنى ياخشى كۆرۈپ تۇرۇپ ئاللاھ يولىدا بېرىش ھەقىقىي ئىخلاس ۋە تەقۋانىڭ ئالامىتىدۇر.
• ئىجتىمائىي ياردەم ۋە مېھرىبانلىق ئىسلامنىڭ مۇھىم ئەمەلىرىدىندۇر: تۇغقانلار، يېتىملەر، مىسكىنلەر، مۇساپىرلار ۋە سوراڭغۇچىلارغا ياردەم قىلىش تەرغىب قىلىنغان.
• ناماز ۋە زاكات ئىسلامنىڭ ئاساسىي ئىبادەتلىرى بولۇپ، ئىمان بىلەن بىرگە ئەمەلىي ھاياتتا ئادا قىلىنىشى كېرەك.
• ئەھدىگە ۋاپا قىلىش ۋە قىيىنچىلىقلارغا سەۋر قىلىش مۇئمىننىڭ ئەڭ ئالىي سۈپەتلىرىدىندۇر.
• بۇ ئايەت ئىسلامنىڭ پەقەت بىر تەرەپلىمە دىن ئەمەس، بەلكى ئىنسانىيەتنىڭ ھەر جەھەتتىن ياخشىلىققا يېتەكلەيدىغان مۇكەممەل تۈزۈم ئىكەنلىكىنى كۆرسىتىدۇ.
• ئاللاھ تائالا بۇ ئايەتتە مۇئمىنلەرنى ھەقىقىي ياخشىلىق ۋە تەقۋالىقنىڭ يولىغا يېتەكلەپ، ئۇلارنىڭ قەلبىنى ئىمان ۋە ئەمەل بىلەن نۇرلاندۇرۇشنى خالايدۇ.