Аль-Бакара сүресі — Аят 177

1. Қиын сөздердің мағынасы:

• الْبِرَّ (әл-бирр): Жақсылық, қайырымдылық, игілік. Исламда бұл сөз Аллаһтың разылығына жеткізетін барлық жақсы амалдарды білдіреді.
• تُوَلُّوا وُجُوهَكُمْ (тууллу уужуһакум): Беттеріңді бұру, яғни намазда белгілі бір бағытқа қарау.
• قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ (қибәләл-мәшриқи уәл-мәғриб): Шығыс пен батысқа қарай.
• ذَوِي الْقُرْبَىٰ (зәуил-қурбә): Туысқандар, жақын ағайындар.
• الْيَتَامَىٰ (әл-йәтәмә): Жетімдер, әкесінен ерте айырылған балалар.
• الْمَسَاكِينَ (әл-мәсәкин): Кедейлер, мұқтаж адамдар.
• ابْنَ السَّبِيلِ (ибнәс-сәбил): Жолда қалған жолаушы, яғни жол жүріп келе жатып қаражатсыз қалған адам.
• السَّائِلِينَ (әс-сәилин): Сұранып келгендер, қатты мұқтаждықтан сұрауға мәжбүр болғандар.
• فِي الرِّقَابِ (фир-риқаб): Құлдарды азат ету, тұтқындарды босату.
• الْبَأْسَاءِ (әл-бә'сә): Жоқшылық, қиындық, таршылық.
• الضَّرَّاءِ (ад-дарра): Ауру-сырқау, дерт.
• حِينَ الْبَأْسِ (хинал-бә'с): Соғыс уақыты, шайқас кезі.

1. Аяттың тәпсірі:

Бұл аятта Аллаһ Тағала иман мен жақсылықтың нағыз мәнісін түсіндіреді. Кейбір адамдар діннің мәні тек намазда шығысқа немесе батысқа бет бұру деп ойлауы мүмкін. Бірақ Аллаһ бұл түсініктің тар екенін айтып, нағыз жақсылық пен қайырымдылық әлдеқайда тереңде жатқанын баяндайды.

Шынайы жақсылық — бұл Аллаһқа жалғыз Тәңір ретінде иман келтіру, Оған ешкімді серік қоспау. Сонымен қатар ақырет күніне, яғни қиямет пен есеп күніне сену. Барлық періштелерге, Аллаһ түсірген кітаптарға және барлық пайғамбарларға бірде-біреуін бөлмей, түгел сену — міне, осы нағыз иманның негізі.

Содан кейін аят иманды іс-амалмен ұштастырады. Адам өзі қатты жақсы көріп, аялап жинаған малын Аллаһ жолында жұмсауы керек. Ол малды ең алдымен жақын туыстарына, содан соң жетімдерге, мұқтаж кедейлерге, жолда қалған жолаушыға, сұранып келгендерге береді. Сондай-ақ құлдарды азат етуге, тұтқындарды босатуға жұмсайды. Бұл жерде аят адамның өз малына деген сүйіспеншілігіне қарамастан, оны Аллаһ разылығы үшін беруінің маңыздылығын ерекше атап өтеді.

Одан әрі намазды толық орындау, зекетті беру — бұлар да нағыз жақсылықтың құрамдас бөліктері. Сондай-ақ берген уәдесін, келісімін орындайтын, сертінде тұратын адамдар да мақталады. Олар Аллаһпен де, адамдармен де жасасқан келісімдеріне адал болып, уәде еткенде орындайды, ант еткенде ұстанады, сөйлегенде шындықты айтады, аманатқа қиянат жасамайды.

Аяттың соңында тағы бір маңызды сипат — сабырлылық аталады. Нағыз жақсы адам жоқшылық пен таршылыққа тап болғанда, ауру-сырқауға шалдыққанда және соғыс алаңында қиындыққа кезіккенде сабыр етеді, қашпайды, шыдайды. Міне, осы сипаттардың барлығын өз бойына жинақтаған адамдар — иманында шыншыл болғандар, Аллаһтың алдында шынайы деп танылғандар. Олар — Аллаһтың бұйрықтарын орындап, тыйғандарынан тыйылып, тақуалыққа жеткендер.

1. Аяттан алынатын пайдалы қағидалар:

Біріншіден, бұл аят діннің тек сыртқы рәсімдерден тұрмайтынын, оның ішкі иман мен іс-амалдың бірлігінен құралатынын көрсетеді. Бұл әрбір мұсылманға дінді терең түсінуге, оны жүрекпен ұғынуға шақырады.

Екіншіден, аят иманды адамдарды жақсылық жасауға, әсіресе мұқтаж жандарға көмектесуге баулиды. Бұл исламның қоғамдық әділеттілікке, жанашырлыққа және өзара көмекке шақыратын діні екенін көрсетеді.

Үшіншіден, аят сабырлылықтың иманның ажырамас бөлігі екенін ұғындырады. Өмірде кездесетін қиындықтарға шыдамдылық таныту — нағыз мұсылманның белгісі.

Төртіншіден, бұл аят адамды өз малын тек өзі үшін емес, өзгелер үшін де жұмсауға үйретеді. Бұл — жомарттық пен қайырымдылықтың исламдағы жоғары орнын көрсетеді.

Бесіншіден, аяттың соңы шыншылдық пен тақуалықтың нағыз мұсылманның екі негізгі сипаты екенін бекітеді. Бұл әрбір адамды өз өмірін осы қасиеттерге сай құруға шақырады.