સૂરા અલ-બકરા — આયત 196

૧) શબ્દોના અર્થ:

• أُحْصِرْتُمْ: તમને રોકવામાં આવ્યા — એટલે કે બીમારી, દુશ્મન કે બીજા કોઈ અવરોધને કારણે હજ કે ઉમરાહ પૂરી કરવાથી અટકાવવામાં આવ્યા.
• الْهَدْيِ: હજ કે ઉમરાહમાં અલ્લાહની નિકટતા માટે જે પશુ ચઢાવવામાં આવે — ઊંટ, ગાય કે બકરી.
• مَحِلَّهُ: એ સ્થળ કે સમય જ્યાં તેને ઝબહ કરવું જાયઝ છે.
• فِدْيَةٌ: બદલો — એટલે કે માથું મુંડાવવાના બદલે જે આપવું પડે.
• نُسُكٍ: કુરબાની — એક બકરી વગેરેનું ઝબહ.
• تَمَتَّعَ: લાભ ઉઠાવ્યો — એટલે ઉમરાહ પૂરી કરીને ઇહરામમાંથી બહાર આવી, હજના ઇહરામ સુધીના સમયમાં જે વસ્તુઓ ઇહરામમાં હરામ હતી તેનો લાભ લીધો.
• حَاضِرِي الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ: મસ્જિદે હરામ (મક્કા)ના રહેવાસીઓ અને તેની આસપાસ રહેનારા.

૨) આયતની તફસીર:

અલ્લાહ તઆલા પોતાના બંદાઓને હુકમ આપે છે કે હજ અને ઉમરાહ પૂરેપૂરા અદા કરો — તેમના બધા અરકાન, વાજિબાત અને સુન્નતો સાથે, અને તે પણ ફક્ત અલ્લાહની રઝા માટે, દેખાવ કે નામના માટે નહીં.

પછી ફરમાવે છે: જો તમને ઇહરામ બાંધ્યા પછી બીમારી, દુશ્મન કે બીજા કોઈ કારણે બૈતુલ્લાહ સુધી પહોંચવાથી રોકી દેવામાં આવે, તો તમારે જે હેદી (કુરબાનીનું પશુ) સહેલાઈથી મળી જાય તે ચઢાવવું — ઊંટ, ગાય કે બકરીમાંથી જે મળે. આ હેદી ઝબહ કર્યા પછી જ તમે ઇહરામમાંથી બહાર આવી શકશો, માથું મુંડાવી કે વાળ કપાવી શકશો. અને જ્યાં સુધી હેદી તેના યોગ્ય સ્થળે ઝબહ ન થાય, ત્યાં સુધી માથાના વાળ ન કાપો. જે રોકાયેલા છે તે પોતાના રોકાયેલા સ્થળે જ હેદી ઝબહ કરે, અને જે રોકાયેલા નથી તે હરમમાં કુરબાનીના દિવસોમાં — યાની ઈદુલ અઝહાના દિવસે અને તેના પછીના તશરીકના દિવસોમાં — ઝબહ કરે.

પછી ફરમાવે છે: જો કોઈ ઇહરામની હાલતમાં બીમાર હોય, અથવા તેના માથામાં જૂ વગેરેની તકલીફ હોય જેના કારણે માથું મુંડાવવું પડે, તો તે મુંડાવી શકે — તેના પર કોઈ ગુનાહ નથી — પરંતુ તેને ફિદયા (બદલો) આપવો પડશે: ત્રણ રોજા રાખવા, અથવા છ મિસ્કીનોને ખાવાનું ખવડાવવું (દરેકને અડધો સાઅ), અથવા એક બકરી ઝબહ કરવી.

પછી ફરમાવે છે: જ્યારે તમે ડરથી મુક્ત થઈ જાઓ અને સલામતી હોય, તો જે વ્યક્તિ ઉમરાહનો લાભ લઈને હજ સુધી પહોંચે — એટલે કે ઉમરાહ પૂરી કરીને ઇહરામમાંથી બહાર આવે અને પછી હજના ઇહરામ સુધી સામાન્ય જીવન જી