بقرہ سۈرىسى — ئايەت 229

1) لۇغەت ئىزاھاتى:

• الطَّلَاقُ مَرَّتَانِ: تالاق ئىككى قېتىم، يەنى ئەرنىڭ ئايالىنى قايتۇرۇۋېلىش ھوقۇقى بولىدىغان تالاق ئىككى قېتىمدۇر.
• فَإِمْسَاكٌ بِمَعْرُوفٍ: ئاندىن ياخشىلىق بىلەن تۇتۇپ قېلىش، يەنى ئەر ئايالىنى قايتۇرۇۋالغاندا ئۇنىڭ ھوقۇقلىرىنى ئادا قىلىپ، ياخشى مۇئامىلە قىلىشى كېرەك.
• أَوْ تَسْرِيحٌ بِإِحْسَانٍ: ياكى گۈزەللىك بىلەن قويۇپ بېرىش، يەنى ئايالىنىڭ ھەق-ھوقۇقلىرىنى ئادا قىلىپ، ئۇنىڭغا يامانلىق قىلماي ئايرىلىش.
• وَلَا يَحِلُّ لَكُمْ: سىلەرگە ھالال ئەمەس.
• أَن تَأْخُذُوا مِمَّا آتَيْتُمُوهُنَّ شَيْئًا: ئاياللارغا بەرگەن مەھرىڭلاردىن ھېچ نەرسىنى قايتۇرۇۋېلىشىڭلار.
• إِلَّا أَن يَخَافَا أَلَّا يُقِيمَا حُدُودَ اللَّهِ: پەقەت ئەر-خوتۇن ئىككىسى ئاللاھنىڭ چەكلىمىلىرىنى ئادا قىلالمايدىغانلىقىدىن قورقسىلا.
• فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا: ئۇلارغا گۇناھ يوق.
• فِيمَا افْتَدَتْ بِهِ: ئايالنىڭ ئۆزىنى قۇتۇلدۇرۇش ئۈچۈن بەرگەن مېلىدا.
• تِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ: بۇلار ئاللاھنىڭ چەكلىمىلىرىدۇر.
• فَلَا تَعْتَدُوهَا: ئۇنىڭدىن ئېشىپ كەتمەڭلار.
• الظَّالِمُونَ: زالىملار، يەنى ئۆزلىرىگە زۇلۇم قىلغۇچىلار.

2) ئايەتنىڭ تەپسىرى:

ئاللاھ تائالا بۇ ئايەتتە ئەر-خوتۇنلار ئارىسىدىكى ئاجرىشىش ھۆكۈملىرىنى بايان قىلىدۇ. ئەرنىڭ ئايالىنى قايتۇرۇۋېلىش ھوقۇقى بولىدىغان تالاق ئىككى قېتىمدۇر: بىرىنچى قېتىم تالاق قىلىپ، ئاندىن قايتۇرۇۋېلىش، ئاندىن يەنە تالاق قىلىپ، يەنە قايتۇرۇۋېلىش. ئىككى قېتىم تالاقتىن كېيىن ئەر ئىككى تاللاشقا ئىگە: ياكى ئايالىنى ياخشىلىق بىلەن تۇتۇپ قېلىپ، ئۇنىڭ ھوقۇقلىرىنى ئادا قىلىپ، گۈزەل مۇئامىلە قىلىدۇ؛ ياكى ئۇنى گۈزەللىك بىلەن قويۇپ بېرىپ، ھەق-ھوقۇقلىرىنى تولۇق ئادا قىلىدۇ، ئارقىسىدىن يامان سۆز قىلمايدۇ.

ئەي ئەرلەر! ئاياللىرىڭلارغا بەرگەن مەھرى ۋە باشقا مال-مۈلۈكتىن ھېچ نەرسىنى قايتۇرۇۋېلىشىڭلار ھالال ئەمەس. پەقەت ئەر-خوتۇن ئىككىسى ئاللاھنىڭ چەكلىمىلىرىنى، يەنى ئەر-خوتۇنلۇق ھوقۇقلىرىنى ئادا قىلالمايدىغانلىقىدىن قورقسىلا، ئۇلار بۇ ئىشنى ئۇرۇق-تۇغقانلىرى ياكى ئارىلاشقۇچىلارغا ئوتتۇرىغا قويىدۇ. ئەگەر ئارىلاشقۇچىلار ئۇلارنىڭ ئاللاھنىڭ چەكلىمىلىرىنى ئادا قىلالمايدىغانلىقىدىن قورقسا، ئايالنىڭ ئەرىگە بەلگىلىك مال بېرىپ ئۆزىنى قۇتۇلدۇرۇشىدا (خۇلئە قىلىشىدا) ھېچقانداق گۇناھ يوق.

بۇ ھۆكۈملەر ئاللاھ بەلگىلىگەن چەكلىمىلەردۇر، ئۇلار ھالال بىلەن ھارامنىڭ ئارىسىنى ئايرىيدۇ. بۇ چەكلىمىلەردىن ئېشىپ كەتمەڭلار. كىمكى ئاللاھنىڭ چەكلىمىلىرىدىن ئېشىپ كەتسە، ئۇلار ئۆزلىرىگە زۇلۇم قىلغۇچىلاردۇر؛ چۈنكى ئۇلار ئۆزلىرىنى ھالاكەتكە ۋە ئاللاھنىڭ غەزىپىگە دۇچار قىلىدۇ.

3) دەۋەت ۋە نەسىھەت:

ئەي مۇئمىن قېرىنداشلار! ئاللاھ تائالا بىزگە ئەر-خوتۇنلۇق مۇناسىۋىتىنى ئىنتايىن ھېكمەتلىك ۋە ئادىل ئاساستا تەرتىپكە سالغان. ئۇ بىزگە ئاياللارغا ياخشى مۇئامىلە قىلىشنى، ئۇلارنىڭ ھوقۇقلىرىنى ئادا قىلىشنى ۋە ئاجرىشىش لازىم بولغاندا گۈزەللىك بىلەن ئايرىلىشنى بۇيرۇيدۇ. بۇ ئايەت بىزگە شۇنى ئۆگىتىدۇكى، ئائىلە مۇناسىۋىتىدە ئادىللىق، رەھىمدىللىك ۋە ھۆرمەت ئاساس بولۇشى كېرەك. ئاللاھنىڭ چەكلىمىلىرىدىن ئېشىپ كەتمەيلى، چۈنكى ئۇنىڭ چەكلىمىلىرى بىزنىڭ بەخت-سائادىتىمىز ئۈچۈندۇر. ئاللاھنىڭ بۇيرۇقلىرىغا ئەمەل قىلىش بىزنى دۇنيا ۋە ئاخىرەتتە ئازابتىن قۇتۇلدۇرىدۇ. كېلىڭلار، قۇرئان كەرىمنىڭ ھىدايىتىگە ئەمەل قىلىپ، ئاللاھنىڭ رازىلىقىغا ئېرىشەيلى!