بقرہ سۈرىسى — ئايەت 228

1) لۇغەتتىكى ئىزاھلار:

• الْمُطَلَّقَاتُ: ئەرلىرى تەرىپىدىن تالاق قىلىنغان ئاياللار.
• يَتَرَبَّصْنَ: ئۆزلىرىنى ساقلاپ كۈتۈپ تۇرۇش، ئىنتىزار بولۇش.
• قُرُوءٍ: «قَرْء» نىڭ كۆپلۈكى بولۇپ، ئاياللارنىڭ ھەيز ۋاقتىنى ياكى پاكلىق ۋاقتىنى كۆرسىتىدۇ.
• بُعُولَتُهُنَّ: «بَعْل» نىڭ كۆپلۈكى بولۇپ، ئەرلەر، يەنى ئۇلارنىڭ ئەرلىرى دېگەن مەنىدە.
• أَحَقُّ بِرَدِّهِنَّ: ئۇلارنى قايتۇرۇۋېلىشقا ئەڭ ھەقلىق.
• دَرَجَةٌ: دەرىجە، مەرتىبە، ئۈستۈنلۈك.

2) ئايەتنىڭ تەپسىرى:

ئاللاھ تائالا بۇ ئايەتتە تالاق قىلىنغان ئاياللارنىڭ ھۆكمىنى بايان قىلىدۇ. ئەگەر بىر ئايال ئېرى تەرىپىدىن تالاق قىلىنغان بولسا، ئۇ ئايال ئۆزىنى ئۈچ ھەيز مۇددىتى (يەنى ئۈچ قېتىم ھەيز كۆرۈش ياكى ئۈچ قېتىم پاكلىق مۇددىتى) ساقلاپ، بۇ مۇددەت ئىچىدە يەنە بىر ئەرگە تېگىشتىن ساقلىنىشى كېرەك. بۇ مۇددەت «ئىددەت» دەپ ئاتىلىدۇ. بۇنىڭ ھېكمىتى — ئايالنىڭ قورسىقىدا بال بار-يوقلۇقىنى ئېنىق بىلىش ۋە نەسەبنىڭ ئارىلاشماسلىقىنى كاپالەتلەندۈرۈشتۇر.

ئايەتتە يەنە شۇنداق دېيىلىدۇ: ئاياللار ئۆزلىرىنىڭ قورسىقىدا ئاللاھ ياراتقان نەرسىنى — يەنى ھەيزنى ياكى ھامىلىدارلىقنى — يوشۇرۇشى ھەرگىز ھالال ئەمەس. ئەگەر ئۇلار ئاللاھقا ۋە ئاخىرەت كۈنىگە ھەقىقىي ئىمان ئېيتقان بولسا، بۇنى يوشۇرمايدۇ. چۈنكى ئىمانلىق ئايال ئاللاھنىڭ ھۆكمىگە بويسۇنۇپ، ھەقىقەتنى ئاشكارا قىلىدۇ.

ئاندىن ئاللاھ تائالا مۇنداق دەيدۇ: ئەگەر ئەر ئىددەت مۇددىتى ئىچىدە ئايالىنى قايتۇرۇۋېلىشنى خالىسا، ئۇ ئەڭ ھەقلىقتۇر — بۇ ئەر-ئايال ئوتتۇرىسىدىكى ئالاقىنى ياخشىلاش ۋە ئىناقلىقنى ئەسلىگە كەلتۈرۈشنى نىيەت قىلغان بولسا. ئەمما بۇ قايتۇرۇۋېلىش زىيان يەتكۈزۈش ياكى ئايالغا جاپا بېرىش ئۈچۈن بولماسلىقى كېرەك.

ئايەتنىڭ ئاخىرىدا ئاللاھ تائالا ئەر-ئايال ئوتتۇرىسىدىكى ھوقۇق-مەسئۇلىيەت مۇناسىۋىتىنى بايان قىلىپ: ئاياللارنىڭ ئەرلىرى ئۈستىدە ئەرلىرىنىڭ ئاياللىرى ئۈستىدىكى ھوقۇقىغا ئوخشاش ھوقۇقلىرى بار، دەيدۇ. يەنى ئەر-ئايال بىر-بىرىگە بولغان ھوقۇق ۋە مەجبۇرىيەتلەردە ئادىللىق ۋە ياخشى مۇئامىلە ئاساسىدا بولۇشى كېرەك. شۇنىڭ بىلەن بىرگە، ئەرلەرنىڭ ئاياللار ئۈستىدە بىر دەرىجە ئۈستۈنلۈكى بار — بۇ ئائىلە باشلىقى بولۇش، نەپىقە بېرىش ۋە تالاق ھوقۇقى قاتارلىق مەسئۇلىيەتلەرگە ئاساسەن بېرىلگەن دەرىجىدۇر. ئاللاھ ئەزىز ۋە ھەكىمدۇر — يەنى ئۇ ھەممىدىن غالىب ۋە ھېكمەت بىلەن ھۆكۈم قىلغۇچىدۇر.

بۇ ئايەت ئائىلە مۇناسىۋىتىدە ئادىللىق، سەمىمىيەت ۋە مەسئۇلىيەتچانلىقنىڭ مۇھىملىقىنى ئۆگىتىدۇ. ئاللاھ تائالا ھەر بىر ھۆكۈمنى ئىنسانلارنىڭ مەنپەئىتى ۋە جەمئىيەتنىڭ تەرتىپىنى ساقلاش ئۈچۈن قويغان. شۇڭا مۇئمىن كىشى ئاللاھنىڭ ھۆكۈملىرىگە قەلبىدىن رازى بولۇپ، ئۇنىڭغا ئەمەل قىلىش ئارقىلىق دۇنيا ۋە ئاخىرەتتە بەختكە ئېرىشىدۇ.