Аль-Бакара сүресі — Аят 229

1. Сөздердің мағынасы:

• الطَّلَاقُ مَرَّتَانِ: Ажырасу екі рет — яғни күйеуі әйелін қайтарып алу құқығына ие болатын талақ екі ретпен жасалады.
• فَإِمْسَاكٌ بِمَعْرُوفٍ: Әйелін жақсылықпен, шариғатқа сай ұстап қалу.
• تَسْرِيحٌ بِإِحْسَانٍ: Көркемдікпен, жақсылықпен босату — яғни әйелінің құқықтарын толық беріп, оны жамандықпен еске алмай ажырасу.
• تَسْرِيحٌ: Сөзбе-сөз "жіберу, босату" дегенді білдіреді.
• يَحِلُّ: Халал болу, рұқсат етілу.
• آتَيْتُمُوهُنَّ: Оларға берген нәрселеріңіз — яғни мәһір және басқа да сыйлықтар.
• أَن يَخَافَا: Екеуі (күйеуі мен әйелі) қорқуы, яғни Аллаһтың шектеулерін орындай алмаудан қауіптенуі.
• حُدُودَ اللَّهِ: Аллаһтың шектеулері, шариғат белгілеген шекаралар.
• افْتَدَتْ بِهِ: Әйелінің өзін босату үшін төлеген малы (хулъ).
• تَعْتَدُوهَا: Одан асып кету, шектен шығу.
• الظَّالِمُونَ: Зұлымдық жасаушылар, әділетсіздік етушілер.

1. Аяттың тәпсірі:

Бұл аят отбасылық өмірдегі ажырасу үкімдерін реттейді. Аллаһ Тағала ажырасудың шариғаттағы тәртібін былайша түсіндіреді: күйеуі әйелін бірінші рет талақ еткен соң, екінші рет талақ еткенге дейін қайтарып алу құқығына ие. Осы екі талақтан кейін күйеуінің алдында екі жол бар: біріншісі — әйелін жақсылықпен, шариғатқа сай, оның құқықтарын толық орындап, ізгі қарым-қатынаста ұстап қалу; екіншісі — оны көркемдікпен, жақсылықпен босату, яғни мәһірін және барлық құқықтарын толық беріп, оны жаман сөзбен еске алмай, зиян келтірмей ажырасу.

Содан кейін Аллаһ Тағала күйеулерге әйелдеріне берген мәһірден немесе басқа да сыйлықтарынан бірдеңе алуды халал емес етіп белгілейді. Себебі бұл әйелдің заңды құқығы, оны қайтарып алу әділетсіздік болып саналады. Алайда бір жағдай бар: егер ерлі-зайыптылар Аллаһтың шектеулерін, яғни некелік қарым-қатынастың міндеттерін орындай алмайтынынан қорқып, әйел күйеуінің мінезінен немесе кейпінен оны ұнатпай, бірге тұру мүмкін болмаса, онда олар бұл мәселені туыстарына немесе араларындағы сенімді адамдарға ұсынады. Егер сол араға түсушілер ерлі-зайыптылардың Аллаһтың шектеулерін орындай алмайтынынан қорқса, онда әйелдің күйеуіне белгілі бір мал төлеп, өзін ажырасудан босатуында (хулъ жасауында) ешқандай күнә жоқ. Бұл — әйелдің күйеуіне төлеген малы үшін күйеуіне де, әйеліне де жауапкершілік жүктелмейтінін білдіреді.

Осы айтылған үкімдер — Аллаһтың халал мен харамды ажырататын шектеулері. Сондықтан олардан асып кетуге болмайды. Кім Аллаһтың шектеулерінен асып кетсе, міне, солар — өздеріне зұлымдық жасаушылар, яғни өздерін Аллаһтың азабына ұшыратып, қасіретке душар етушілер.

1. Аяттан алынатын пайдалар:

• Бұл аят исламның отбасылық өмірге қаншалықты мән беретінін, ажырасудың өзін де әділеттілікпен, көркемдікпен және құқықтарды сақтау арқылы жүзеге асыруды талап ететінін көрсетеді.
• Ислам әйелдің құқықтарын қорғайды: оған берілген мәһір мен сыйлықтар оның жеке меншігі болып қалады, күйеуі оны күшпен қайтарып ала алмайды.
• Ажырасу кезінде де жақсылық пен көркемдік сақталуы керек — бұл мұсылманның жоғары ахлағы мен адамгершілігін көрсетеді.
• Егер ерлі-зайыптылар бірге тұра алмайтын жағдайға жетсе, ислам оларға хулъ (әйелдің өзін босатуы) сияқты жеңілдік береді, бұл діннің икемділігі мен даналығын көрсетеді.
• Аллаһтың шектеулерінен асып кету — өзіне зұлымдық жасау. Бұл аят әрбір мұсылманды шариғат шеңберінде қалуға, әділеттілік пен мейірімділікті ұстануға шақырады.
• Бұл үкімдердің барлығы Аллаһтың даналығы мен әділеттілігінің көрінісі. Ислам — адам баласының барлық жағдайын ескеріп, оған ең дұрыс жолды ұсынатын кемел дін.