Bakara Suresi — Ayet 229

Kelime Anlamları:

• Talak: Boşama, nikâh akdini sona erdirme.
• İmsak: Eşi nikâh altında tutma, evliliğe devam etme.
• Tesrih: Serbest bırakma, salıverme (boşama).
• Maruf: İslam'ın ve örfün güzel gördüğü, iyi ve meşru olan davranış.
• İhsan: İyilik, güzellik, en güzel şekilde muamele.
• Hudûdullah: Allah'ın koyduğu sınırlar, emir ve yasaklar.
• Fidye (İftida): Kadının boşanmak karşılığında kocasına verdiği bedel (hul' bedeli).
• Cünah: Günah, sorumluluk, vebal.
• İ'tida: Sınırı aşmak, haddi aşmak.

Tefsir:

Rahman ve Rahim olan Allah'ın adıyla.

Bu âyet, İslam'ın aile hukukuna getirdiği düzenlemelerin en önemlilerinden birini beyan etmektedir. Yüce Allah, kullarına olan merhametinin bir gereği olarak, boşama işini sınırsız ve gelişigüzel bırakmamış, belirli kurallara bağlamıştır. Buna göre, kocanın karısını geri alabileceği (ric'î) boşama hakkı iki defadır. Bu iki boşamadan sonra ya eşinizi iyilikle ve güzellikle nikâhınızda tutmanız, ona karşı İslam'ın ve örfün gerektirdiği şekilde davranmanız gerekir; ya da onu güzellikle salıvermeniz, yani üçüncü boşamayı yaparak hakkını eksiksiz vermek suretiyle serbest bırakmanız gerekir. Burada asıl olan, ne kadına zarar vermek ne de onu mağdur etmektir.

Âyetin devamında, evlilik hayatının maddi yönüne dair önemli bir hüküm yer alır. Ey kocalar! Kadınlarınıza vermiş olduğunuz mehir veya benzeri mallardan hiçbirini geri almanız size helal değildir. Ancak bu kuralın bir istisnası vardır: Eğer karı-koca, Allah'ın koyduğu evlilik sınırlarını (karşılıklı hak ve sorumlulukları) yerine getiremeyeceklerinden korkarlarsa -örneğin kadın, kocasının ahlakından veya dış görünüşünden dolayı ondan nefret eder ve bu durum Allah'ın emrettiği geçimli olma şartlarını ihlal edeceklerini anlarsa- o zaman kadının, kocasına bir bedel ödeyerek (hul') boşanması caiz olur. Bu durumda siz ey veliler ve Müslümanlar, eğer onların Allah'ın sınırlarını koruyamayacaklarından endişe ederseniz, kadının bu bedel karşılığında kendini kurtarmasında her iki taraf için de bir günah yoktur. Bu, kadının özgürlüğünü satın almasıdır; ancak bu da ancak gerçekten bir ihtiyaç ve zaruret halinde söz konusudur.

İşte bu hükümler, Allah'ın helal ile haramı ayıran sınırlarıdır. Sakın bu sınırları aşmayın! Kim Allah'ın koyduğu bu sınırları aşarsa, işte onlar gerçekten zalimlerdir. Çünkü onlar, kendi nefislerine zulmetmiş, kendilerini Allah'ın azabına ve gazabına maruz bırakmışlardır.

Bu âyet, Müslümanlara aile hayatında adaleti, merhameti ve ölçülü olmayı öğretir. Boşanma, Allah katında sevilmeyen bir helal olmakla birlikte, bazen bir zarurettir. Ancak bu zaruret dahi, kulun hevasına göre değil, Allah'ın koyduğu hükümlere göre gerçekleştirilmelidir. Unutmayalım ki, Allah'ın sınırlarını gözetmek, dünya ve ahiret saadetinin anahtarıdır. Bu sınırları aşanlar ise, en büyük kaybı yaşayanlardır. Rabbimiz bizleri, O'nun koyduğu sınırları muhafaza eden, aile hayatında huzur ve mutluluğu yakalayan kullarından eylesin.