سوره بقره — آیه 237

## تفسیر آیه ۲۳۷ سوره بقره

### معانی واژگان کلیدی:

• تَمَسُّوهُنَّ: با آنان همبستری کنید (آمیزش جنسی).
• فَرَضْتُمْ: تعیین کردید و واجب نمودید (مهر را).
• فَرِیضَةً: مهریهای که در عقد ازدواج معین شده است.
• یَعْفُونَ: گذشت کنند و از حق خود صرفنظر نمایند (زنانی که مهرشان را میبخشند).
• الَّذِی بِیَدِهِ عُقْدَةُ النِّکَاحِ: کسی که اختیار و تصمیم عقد ازدواج در دست اوست (طبق نظر مشهور، شوهر؛ و برخی گفتهاند ولیّ زن).
• الْفَضْلَ: احسان و نیکوکاری و گذشت از حق.

### تفسیر آیه:

اگر زنانی را که با آنها عقد ازدواج بستهاید، پیش از آنکه با آنان همبستری کنید طلاق دادید، در حالی که مهریهای معین برایشان تعیین کرده بودید، بر شما واجب است که نصف همان مهریهای را که تعیین کردهاید به آنان بپردازید. این حکم الهی است، مگر اینکه خودِ زنان از دریافت نصف مهر خود گذشت کنند و آن را به شما ببخشند، یا کسی که اختیار عقد ازدواج در دست اوست (یعنی شوهر) از حق خود بگذرد و تمام مهر را به زن بپردازد.

سپس خداوند مؤمنان را به فضیلت گذشت و احسان ترغیب میکند و میفرماید: گذشت و بخشش شما (چه زن از حق خود بگذرد و چه مرد تمام مهر را بدهد) به تقوا و پرهیزگاری نزدیکتر است. بنابراین، ای مردم، احسان و نیکوکاری را در میان خود فراموش نکنید و از بخشش و گذشت در روابط متقابل غافل نشوید. به یقین، خداوند به تمام اعمال شما بیناست و هیچ کاری از شما پنهان نمیماند؛ پس نیکوکاران را پاداش خواهد داد و کسانی که از احسان رویگردانند، از فضل الهی محروم خواهند شد.

### فواید و پیامهای آیه:

1. رعایت عدالت و حقوق در همه حال: حتی در هنگام جدایی و طلاق، خداوند حقوق مالی زن را محفوظ میدارد و مرد را موظف به پرداخت نصف مهر میکند. این نشاندهنده عدالت کامل اسلام در تمام مراحل زندگی است.
2. ترویج فرهنگ گذشت و بخشش: اسلام به جای اصرار بر گرفتن حق، مؤمنان را به گذشت و احسان دعوت میکند. گذشتن از حق خود، انسان را به تقوا نزدیکتر میکند و روحیه ایثار و فداکاری را در جامعه تقویت مینماید.
3. اهمیت نیت و عمل خالصانه: خداوند به تمام اعمال ما بصیر و بیناست. این آیه به ما میآموزد که هیچ عمل نیکی، هرچند کوچک، از دید خداوند پنهان نمیماند و پاداش آن محفوظ است.
4. انسجام و همبستگی اجتماعی: دعوت به «فراموش نکردن فضل در میان خود» نشان میدهد که اسلام به روابط حسنه و محبتآمیز میان افراد جامعه اهمیت میدهد و از کینهتوزی و سختگیری بیمورد نهی میکند.
5. آسانگیری در امور مالی: این آیه به مسلمانان میآموزد که در معاملات و روابط مالی، سختگیری نکنند و با گذشت و مدارا، زمینه رحمت و برکت الهی را در زندگی خود فراهم سازند.