توبہ سۈرىسى — ئايەت 5

1) ئايەتتىكى چۈشەندۈرۈشكە موھتاج سۆزلەر:

• انسَلَخَ: ئۆتۈپ كەتتى، ئاخىرلاشتى. ئەسلى مەنىسى بىر نەرسىنىڭ بىرەر نەرسىدىن ئايرىلىپ چىقىشى (مەسىلەن، قوينىڭ تېرىسىنى سويۇپ ئېلىش).
• الْأَشْهُرُ الْحُرُمُ: ھۆرمەتلىك ئايلار. بۇ يەردە مۇشرىكلارغا بېرىلگەن تۆت ئايلىق مۇھلەت مۇددىتى كۆزدە تۇتۇلىدۇ. بۇ ئايلاردا ئۇلارغا ھۇجۇم قىلىش ھارام قىلىنغان ئىدى.
• الْمَرْصَد: كۆزەت پونكىتى، پۇرسەت كۈتىدىغان جاي. ھەر قانداق يول ۋە ئۆتكەلنى كۆزىتىپ، دۈشمەننى تۇتۇش ئۈچۈن بېكىتىلگەن جاي.
• فَخَلُّوا سَبِيلَهُمْ: ئۇلارنىڭ يولىنى قويۇۋېتىڭلار، يەنى ئۇلارغا ئەركىنلىك بېرىڭلار، ئۇرۇشنى توختىتىڭلار.

2) ئايەتنىڭ تەپسىرى:

ئاللاھ تائالا بۇ ئايەتتە مۇشرىكلارغا بېرىلگەن تۆت ئايلىق ئامانلىق مۇددىتى ئاخىرلاشقاندىن كېيىنكى ھۆكۈمنى بايان قىلىدۇ. ئەگەر ئۇ مۇددەت ئۆتۈپ كەتسە، ئىسلام دۈشمەنلىرى بولغان مۇشرىكلارغا قارشى ئۇرۇش ئېلان قىلىنىدۇ. ئۇلارنى قەيەردە ئۇچراتساڭلار شۇ يەردە ئۇرۇش قىلىڭلار، ئەسىرگە ئېلىڭلار، قورغانلىرىدا قورشاۋغا ئېلىڭلار ۋە ئۇلارنىڭ بارلىق يوللىرىنى كۆزىتىپ تۇرۇڭلار. بۇ ھۆكۈم ئۇلارنىڭ شەرىكتىن ۋاز كېچىشى ۋە ئىسلامغا كىرىشى ئۈچۈن بېرىلگەن ئەڭ ئاخىرقى چارە بولۇپ، ئۇلارنىڭ يامانلىقىنىڭ ئالدىنى ئېلىش ۋە ھەق دىننىڭ ئۈستۈنلۈكىنى ئورنىتىش ئۈچۈندۇر.

لېكىن ئاللاھ تائالا رەھىمدىللىك ۋە مەغپىرەت ئىشىكىنى ھەر ۋاقىت ئوچۇق قويىدۇ. ئەگەر ئۇلار شەرىكتىن تەۋبە قىلىپ، ئىسلامغا كىرسە ۋە ئىسلامنىڭ ئاساسىي رۇكنلىرىنى ئادا قىلسا — يەنى نامازنى تەئدىپ بىلەن ئوقۇسا ۋە ماللىرىنىڭ زېكاتىنى بەرسە — ئۇنداقتا ئۇلار ئىسلام بۇرادەرلىرى بولۇپ قالىدۇ. ئۇ چاغدا ئۇلار بىلەن ئۇرۇش قىلىش توختىتىلىدۇ ۋە ئۇلارغا يول قويۇلىدۇ. شۈبھىسىزكى، ئاللاھ تائالا تەۋبە قىلغان بەندىلىرىنىڭ گۇناھلىرىنى مەغپىرەت قىلغۇچى ۋە ئۇلارغا رەھىم قىلغۇچىدۇر.

بۇ ئايەت بىزگە شۇنى ئۆگىتىدۇكى، ئىسلام دىنى رەھىمدىللىك ۋە ئادالەت دىنىدۇر. ئۇ ئادەملەرنى زورلاشقا ئەمەس، بەلكى ھەقىقەتنى چۈشىنىش ۋە تەۋبە قىلىش ئارقىلىق ھىدايەتكە ئېرىشتۈرۈشكە چاقىرىدۇ. ئاللاھ تائالا ھەر قانداق كىشىگە تەۋبە قىلىش پۇرسىتىنى بېرىدۇ ۋە ئۇنىڭ گۇناھلىرىنى كەچۈرۈم قىلىدۇ. بىز مۇسۇلمان بولۇش سۈپىتىمىز بىلەن، بۇ ئايەتتىن ئىبرەت ئېلىپ، ئاللاھنىڭ رەھمىتى ۋە مەغپىرىتىگە ئىلتىجا قىلىشىمىز، شۇنداقلا ئىسلامنىڭ گۈزەل ئەخلاقى ۋە ئادالەت پرىنسىپلىرىنى تارقىتىشىمىز كېرەك. ئاللاھ بىزنى ھەق يولىدا مۇستەھكەم قىلسۇن ۋە بىزنى ئۆزىنىڭ رەھمىتىگە ئېرىشتۈرسۈن.