بقرہ سۈرىسى — ئايەت 145

1) ئايەتتىكى چۈشەندۈرۈشكە موھتاج سۆزلەر:

• أُوتُوا الْكِتَابَ: كىتاب بېرىلگەنلەر، يەنى يەھۇدىيلار ۋە ناسارالار.
• آيَةٍ: دەلىل-پاكىز، مۆجىزە.
• قِبْلَتَكَ: سېنىڭ قىبلەڭ، يەنى كەئبە.
• أَهْوَاءَهُم: ئۇلارنىڭ نەپسى خاھىشلىرى، بىدىئەتلىرى.
• الظَّالِمِينَ: زالىملار، يەنى ئۆزىگە زۇلۇم قىلغۇچىلار.

2) ئايەتنىڭ تەپسىرى:

ئى پەيغەمبەر! ئەگەر سەن يەھۇدىي ۋە ناسارالارغا قىبلەڭنىڭ كەئبە تەرەپكە قايتۇرۇلۇشى ھەق ئىكەنلىكىنى ئىسپاتلايدىغان ھەر قانداق دەلىل-پاكىز ۋە مۆجىزىلەرنى كەلتۈرسەڭمۇ، ئۇلار ھەرگىز سېنىڭ قىبلەڭگە ئەگەشمەيدۇ. چۈنكى ئۇلار ھەقىقەتكە بويسۇنۇشتىن باش تارتىپ، تەكەببۇرلۇق قىلىدۇ. سەنمۇ ئۇلارنىڭ قىبلىسىگە ئەگەشمەيسەن، چۈنكى ئاللاھ سېنى ئۇنىڭدىن بۇرۇنلا بۇرۇۋەتكەن. ئۇلارنىڭ ئۆزئارا ئىچىدىمۇ بىرلىك يوق، ھەر بىرى ئۆزىنىڭ قىبلىسىنىلا ھەق دەپ، يەنە بىرىنى كاپىرغا چىقىرىدۇ. ئەگەر سەن ئۇلارنىڭ قىبلە ۋە باشقا شەرىئەت مەسىلىلىرىدىكى نەپسى خاھىشلىرىغا ئەگەشسەڭ، ساڭا كەلگەن ئېنىق ئىلىمدىن كېيىن، ئەلۋەتتە ئۆزۈڭگە زۇلۇم قىلغۇچىلاردىن بولۇپ قالىسەن. بۇ ئايەت پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامغا خىتاب قىلىش ئارقىلىق، ئۇلارغا ئەگىشىشنىڭ قانچىلىك يامان ئىكەنلىكىنى بىلدۈرۈش بولۇپ، ئەمەلىيەتتە ئاللاھ پەيغەمبەرنى بۇنداق ئەگىشىشتىن ساقلىغان. شۇڭا بۇ ئايەت پەيغەمبەردىن كېيىنكى ئۈممەتنى ئاگاھلاندۇرۇش ۋە ئەسكەرتىشتۇر.

3) ئايەتتىن ئېلىنىدىغان پايدىلار:

• ئىسلام دىنى ھەقىقەت دىنىدۇر، ئۇنىڭ دەلىل-پاكىزلىرى ئېنىق ۋە كۈچلۈكتۇر. ئاللاھ تائالا پەيغەمبەرگە ۋە ئۈممەتكە ھەقىقەتنى ئېنىق بىلدۈرگەن.
• كىشىلەرنىڭ ھەقىقەتكە ئەگەشمەسلىكى، ھەقىقەتنىڭ كەمچىلىكىدىن ئەمەس، بەلكى ئۇلارنىڭ تەكەببۇرلۇقى ۋە نەپسى خاھىشىدىندۇر. بۇ ئىسلامغا قارشى تۇرۇشلارنىڭ كۆپىنچە ئەقىلگە ئەمەس، نەپسىگە ئاساسلىنىدىغانلىقىنى كۆرسىتىدۇ.
• ئىسلام ئۈممىتى بىرلىك ۋە ئىتتىپاقلىققا چاقىرىلىدۇ. ئايەتتە ئەھلى كىتابنىڭ ئۆزئارا ئىختىلاپلىرى ۋە بىر-بىرىنى كاپىرغا چىقىرىشى ئەسكەرتىلىپ، مۇسۇلمانلارنىڭ بىرلىكىنىڭ قىممىتى تەكىتلىنىدۇ.
• ئىلىم كەلگەندىن كېيىن نەپسى خاھىشكە ئەگىشىش ئۆزىگە زۇلۇم قىلىشتۇر. بۇ ئايەت ئىلىم ۋە ھىدايەتنىڭ قەدرىنى بىلىشكە، ئۇنىڭغا ئەمەل قىلىشقا تەرغىب قىلىدۇ.
• ئاللاھ تائالا پەيغەمبىرىنى ھەر قانداق خاتالىقتىن ساقلىغان. بۇ ئىسلامنىڭ پەيغەمبەرگە بولغان ئىشەنچى ۋە ھۆرمىتىنى كۆرسىتىدۇ.
• ئىسلام دىنى ئىنسانلارنى ھەقىقەتكە ئەگىشىشكە، تەكەببۇرلۇق ۋە نەپسى خاھىشتىن ساقلىنىشقا چاقىرىدۇ. بۇ ئىسلامنىڭ ئىنسانپەرۋەرلىكى ۋە ئەقىلگە بولغان ھۆرمىتىنى ئىپادىلەيدۇ.