સૂરા અલ-બકરા — આયત 145

١) શબ્દોના અર્થ:

• أُوتُوا الْكِتَابَ: જેમને ગ્રંથ આપવામાં આવ્યો — એટલે યહૂદીઓ અને ખ્રિસ્તીઓ.
• آيَةٍ: ચિહ્ન, પુરાવો, દલીલ કે મોજિઝો.
• قِبْلَةَ: નમાઝમાં મુખ કરવાની દિશા.
• أَهْوَاءَهُم: તેમની મનમાની ઇચ્છાઓ, તેમના દિલની વૃત્તિઓ.
• الظَّالِمِينَ: જુલ્મ કરનારા, પોતાના પર અત્યાચાર કરનારા.

٢) આયતની તફસીર:

અલ્લાહ તઆલા તેમના રસૂલ ﷺ ને ખિતાબ કરીને ફરમાવે છે કે જો તમે યહૂદીઓ અને ખ્રિસ્તીઓ પાસે દરેક પ્રકારનો પુરાવો અને દલીલ લઈને આવો કે કાબા તરફ મુખ કરવું એ જ સાચો માર્ગ છે, તો પણ તેઓ હઠ અને ઘમંડના કારણે તમારી કિબ્લા તરફ મુખ નહીં કરે. અને તમે પણ હવે તેમની કિબ્લા તરફ મુખ કરનારા નથી, કારણ કે અલ્લાહે તમને તે દિશાથી ફેરવી દીધા છે. વળી, તેઓ પોતે પણ એકબીજાની કિબ્લા તરફ મુખ કરનારા નથી — યહૂદીઓની કિબ્લા અલગ છે અને ખ્રિસ્તીઓની અલગ, અને દરેક પોતાના સિવાયના બીજાને ખોટો ગણે છે. પછી અલ્લાહ તઆલા ચેતવણી આપે છે કે જો તમે સત્ય જ્ઞાન મળ્યા પછી પણ તેમની મનમાની ઇચ્છાઓનું અનુસરણ કરો, તો ચોક્કસપણે તમે જુલ્મ કરનારાઓમાંથી થઈ જશો. આ ખિતાબ હકીકતમાં નબી ﷺ ને નહીં, પરંતુ તેમની ઉમ્મતને ચેતવણી આપવા માટે છે, કારણ કે અલ્લાહે તેમના નબીને આવા કાર્યથી મહફૂઝ (સુરક્ષિત) રાખ્યા છે.

٣) આયતમાંથી ફાયદા અને શીખ:

• સત્ય પર અડગ રહેવું: આ આયત શીખવે છે કે હક પર સ્થિર રહેવું જોઈએ, ભલે બીજા કેટલાય પુરાવા માંગે કે હઠ કરે — સાચી વાત સ્વીકારવી એ જ ઈમાનની નિશાની છે.
• હઠ અને ઘમંડનું પરિણામ: જે લોકો સ્પષ્ટ પુરાવા મળ્યા પછી પણ હઠ અને ઘમંડના કારણે સત્ય સ્વીકારતા નથી, તેમનું આ વલણ આપણને શીખવે છે કે અહંકાર સત્ય સુધી પહોંચવામાં સૌથી મોટો રોધ છે.
• એકતાનો પાઠ: યહૂદીઓ અને ખ્રિસ્તીઓ પોતે પણ એકબીજાની કિબ્લા પર એકમત નથી — આ દર્શાવે છે કે જ્યાં સુધી અલ્લાહનું માર્ગદર્શન ન મળે, ત્યાં સુધી લોકો વિખરાયેલા રહે છે. ઇસ્લામે આપણને એક કિબ્લા, એક કિતાબ અને એક રસૂલ પર એકઠા કર્યા — આ અલ્લાહની મોટી નેઅમત છે.
• અનુસરણમાં સાવધાની: આ આયત ચેતવે છે કે જ્ઞાન મળ્યા પછી બીજાની મનમાની ઇચ્છાઓનું અનુસરણ કરવું એ પોતાના પર જુલ્મ કરવા સમાન છે. આપણે દરેક બાબતમાં શરીઅતના સત્ય જ્ઞાનને વળગી રહેવું જોઈએ.
• અલ્લાહની હિકમત: અલ્લાહે પોતાના નબી