Аль-Бакара сүрөсү — Аят 178

1. Аяттагы түшүндүрүүгө муктаж сөздөр:

• كُتِبَ — белгиленди, милдет кылынды, парз кылынды.
• الْقِصَاصُ — кылмышкерге кылганына барабар жаза берүү, б.а. өлтүргөндү өлтүрүү.
• الْقَتْلَى — өлтүрүлгөндөр, өлүмгө дуушар болгондор (жекелик түрү: قَتِيل).
• الْحُرُّ — эркин адам, кул эмес.
• الْعَبْدُ — кул, ээсине баш ийген адам.
• عُفِيَ لَهُ — кечирилди, кечирим берилди.
• فَاتِّبَاعٌ بِالْمَعْرُوفِ — жакшылык, сылык-сыпаа жол менен талап кылуу (диятти талап кылууда зордук-зомбулук кылбоо).
• أَدَاءٌ إِلَيْهِ بِإِحْسَانٍ — диятти жакшылык менен, кемитпей, кечиктирбей толук төлөө.
• تَخْفِيفٌ — жеңилдик, оңойлук.
• اعْتَدَى — чектен чыкты, ашыра кетти, адал эмес жолго өттү.
• عَذَابٌ أَلِيمٌ — кыйноочу, катуу азап.

1. Аяттын түшүндүрмөсү:

Оо, ыйман келтирген адамдар! Аллах Таала силерге өлтүрүү ишинде кылмышкерге кылганына барабар жаза берүүнү парз кылды. Башкача айтканда, өлтүргөн адам өлтүрүлөт. Бул жазада теңдик сакталат: эркин адам эркин адам үчүн, кул кул үчүн, аял аял үчүн өлтүрүлөт. Бирок бул жерде Аллах Таала силерге жеңилдик жана ырайым кылды: эгерде өлгөн адамдын жакындары же өлүм алдында өзү кечирим берип, кун (дият) алууга ыраазы болсо, анда кечирген тарап кылмышкерден диятти жакшылык, сылык-сыпаа жол менен талап кылышы керек — коркутуп, зордоп, мазактабай. Ал эми кылмышкер болсо диятти жакшылык менен, кечиктирбей, кемитпей толук төлөшү керек. Ушул кечирим жана дият алуу — Раббиңер тарабынан берилген жеңилдик жана ырайым. Анткени буга чейинки үммөттөргө бул иш оор болгон: бирөөлөргө кечирүүгө уруксат берилбей, сөзсүз өлтүрүү талап кылынган, дагы бирөөлөргө өлтүрүүгө уруксат берилбей, сөзсүз дият алуу гана милдет кылынган. Ал эми бул үммөткө Аллах эки жолду тең тандоо мүмкүнчүлүгүн берди — бул Анын ырайымы жана жеңилдиги. Кимде-ким кечирим берилип, дият алынгандан кийин дагы чектен чыгып, кылмышкерди өлтүрсө же башкага зордук-зомбулук кылса, ага Аллах тарабынан кыйноочу азап бар — бул дүйнөдө өлтүрүлүү же акыретте тозок азабы.

1. Аяттан алынуучу пайдалар жана исламга болгон кызыгууну арттыруучу ойлор:

• Ислам дини адилеттикке жана теңдикке негизделген. Ким кимге зордук кылса, ошого барабар жаза алат — бул коомдо тартип жана коопсуздукту сактайт.
• Ислам дини катаал эмес, тескерисинче, ырайымдуу. Аллах Таала кечирүү жана дият алуу жолун ачып берди — бул адамдарга кайра жарашууга, өч алуу чынжырын токтотууга мүмкүнчүлүк берет.
• Кечирим берүү жана жакшылык менен мамиле кылуу — ыймандуу адамдын белгиси. Кечирүү — күчтүүлүктүн жана акылмандыктын белгиси, ал эми өч алуу — алсыздыктын белгиси.
• Ислам дини адамдардын ортосундагы мамилелерди жөнгө салып, талаш-тартыштарды акыл-эс жана ырайым менен чечүүгө үндөйт.
• Аллах Тааланын буйруктары адам баласынын жакшылыгы үчүн гана. Ал бизге эң оңой, эң пайдалуу жолду көрсөтүп, кечирүү жана ырайым кылуу менен коомду бейпилдикке, ынтымакка чакырат.
• Бул аят бизге Исламдын чыныгы жүзүн көрсөтөт: ал адилеттик, ырайым, кечирим жана жакшылык дини. Ким Исламды үйрөнсө, анын жүрөгү жумшарып, Аллахтын буйруктарына ыраазы болуп, динине бекем болот.