Sure Bakara — Ayet 178

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِصَاصُ فِي الْقَتْلَى...

Kelime Anlamları:

• Kısas: Suçluya, işlediği suçun aynısını uygulamak; kısas, "eşitlik, denklik" anlamına gelir.
• Katlâ: Öldürülenler, maktuller.
• Afv: Bağışlamak, vazgeçmek.
• Diye: Öldürülen kişinin velisinin, katili affetmesi karşılığında alınan mal veya para.
• Ma'ruf: İslam'ın ve aklın güzel gördüğü, örf ve adete uygun olan davranış.
• İhsan: En güzel şekilde, eksiksiz ve gönül hoşnutluğuyla yapılan davranış.
• İ'tida: Sınırı aşmak, haksızlık yapmak.

Tefsir:

Ey iman edenler! Allah'a ve Resulüne kalpten inanıp, O'nun şeriatına teslim olanlar! Yüce Allah, kasten ve haksız yere birini öldürenlere karşı size kısası farz kılmıştır. Yani, cana can, öldürene öldürme cezası... Ancak bu ceza, eşitlik ve denklik esasına dayanır: Hür bir kişi, hür bir kişiye karşılık; köle, köleye karşılık; kadın da kadına karşılık kısas edilir. Bu, cahiliye dönemindeki aşırılıkları ve zulümleri ortadan kaldıran ilahi bir adalettir.

Bununla birlikte, ey müminler! Yüce Allah size merhamet kapısını da açık bırakmıştır. Eğer maktulün velisi, kardeşi olan katile karşı affedici davranır ve kısas yerine diyet (belirli bir miktar mal/para) almayı kabul ederse, bu güzel bir davranıştır. Bu durumda iki taraf da güzel ahlakla hareket etmelidir: Diyet talep eden veli, hakkını incitmeden, kırmadan, zorluk çıkarmadan istemeli; katil de üzerine düşen diyeti geciktirmeden, eksiltmeden, gönül hoşnutluğuyla ve en güzel şekilde ödemelidir.

İşte bu af ve diyet uygulaması, Rabbinizden size bir hafifletme ve bir rahmettir. Çünkü geçmiş ümmetlere kısas katı bir şekilde farz kılınmış, af ve diyet imkânı tanınmamıştı. Bu ümmete ise hem kısas hem de af ve diyet seçeneği sunularak kolaylık gösterilmiştir. Bu, Allah'ın kullarına olan engin merhametinin bir tecellisidir.

Kim de bu af ve diyet anlaşmasından sonra sınırı aşar, affedilen katili öldürür veya kısas hakkını aşarak başkasına zarar verirse, işte onun için dünyada kısas, ahirette ise acı verici bir azap vardır. Allah'ın koyduğu sınırları aşanlar, hem dünyada hem ahirette bunun cezasını göreceklerdir.

Sevgili kardeşlerim! Bu ayet, İslam'ın adalet anlayışını ne kadar güzel ortaya koymaktadır. Bir yandan can güvenliğini korumak için caydırıcı bir ceza olan kısası emrederken, diğer yandan affetmeyi ve barışı teşvik ederek toplumda merhamet ve kardeşlik bağlarını güçlendirmektedir. Allah'ın bu kolaylığından yararlanalım, affetmeyi ve güzel davranmayı şiar edinelim. Unutmayalım ki affetmek, Allah katında büyük bir fazilettir ve toplumsal huzurun anahtarıdır. Rabbimiz bizleri adaletle hükmeden, merhametle affeden, sınırlarını aşmayan kullarından eylesin.