Bəqərə surəsi — Ayə 178

Bəqərə surəsi, 178-ci ayə

Mənalandırılması lazım olan kəlmələr:

• Qisas: Cinayət edənə, etdiyi cinayətin eyni ilə cavab verilməsi, yəni qatilin öldürülməsi.
• Diyə: Qatilin, öldürülən şəxsin ailəsinə ödədiyi müəyyən miqdarda mal.
• Əl-hürru bil-hürr: Azad kişi azad kişi müqabilində.
• Fəttibahun bil-məruf: Diyə tələb edənin yaxşılıqla, ədəblə tələb etməsi.
• Ədaun ileyhi bi-ihsan: Qatilin diyəni gözəl bir şəkildə, gecikdirmədən və əskiltmədən ödəməsi.
• İ'tida: Həddi aşmaq, haqsız yerə təcavüz etmək.

Ayənin təfsiri:

Ey Allaha və Onun Rəsuluna iman gətirənlər! Allah sizə qəsdən adam öldürmə məsələsində ədalətli qisası vacib etdi. Bu qisas bərabərlik əsasında olmalıdır: azad kişi azad kişi müqabilində, kölə kölə müqabilində, qadın qadın müqabilində öldürülür. Bu, cinayətin cəzasız qalmamasını və cəmiyyətdə ədalətin bərqərar olmasını təmin edir.

Lakin Allah bu hökmdə sizə bir yumşaldıcı yol da göstərdi. Əgər qatil, öldürülən şəxsin qardaşı – yəni ölünün yaxınları – tərəfindən bağışlanarsa və qisas yerinə diyə (qan pulu) alınmasına razılıq verilərsə, bu halda hər iki tərəf gözəl davranmalıdır. Diyə tələb edən şəxs qatildən onu təhqir etmədən, sıxışdırmadan, ədəb çərçivəsində tələb etməli; qatil isə üzərinə düşən diyəni gecikdirmədən, əskiltmədən, gözəl bir şəkildə ödəməlidir.

Bu bağışlama və diyə almaq yolu, Rəbbinizin sizə göstərdiyi bir yüngüllük və rəhmətdir. Çünki əvvəlki ümmətlərə bu seçim verilməmişdi: yəhudilərə yalnız qisas vacib edilmiş, bağışlama və diyə qadağan edilmişdi; xaçpərəstlərə isə yalnız diyə vacib edilmiş, qisas qadağan edilmişdi. Bu ümmətə isə hər iki yol açıldı – bu, Allahın sizə olan mərhəmətinin və işlərinizi asanlaşdırmasının bir göstəricisidir.

Bundan sonra kim həddi aşarsa – yəni bağışlama və diyə qəbul edildikdən sonra yenə də qatili öldürərsə və ya qatildən başqasına təcavüz edərsə – onun üçün Allah yanında şiddətli bir əzab vardır. Bu əzab dünyada qisas yolu ilə, axirətdə isə Cəhənnəm əzabı ilə ola bilər.

Dəvət və nəsihət:

Bu ayə bizə göstərir ki, İslam dini həm ədaləti qoruyur, həm də rəhmət və bağışlama yolunu açır. Allah bizə yalnız cəzalandırmağı deyil, həm də qarşılıqlı anlayış, gözəl davranış və bağışlamağı tövsiyə edir. Bu, İslamın nə qədər mərhəmətli və hikmətli bir din olduğunun bariz nümunəsidir.

Ey insan! Bil ki, Allah sənə seçim verdi: ya ədalətli qisas, ya da bağışlama və diyə. Bu seçim sənin ürəyinin yumşaqlığını, qardaşlıq və insanlıq duyğularını göstərmək üçündür. Bağışlamaq, qəlbləri yumşaldar, kin və düşmənçiliyi aradan qaldırar. Allahın sənə verdiyi bu yüngüllüyü dəyərləndir, rəhmət yolunu seç, çünki Allah rəhm edənləri sevir.

Unutma ki, həddi aşmaq, haqsız yerə təcavüz etmək heç bir xeyir gətirməz. Əksinə, insanı həm dünyada, həm də axirətdə ağır nəticələrə sürükləyər. Gəl, İslamın göstərdiyi ədalət və rəhmət yolunu tutaq, bir-birimizə qarşı gözəl davranaq, bağışlamağı üstün tutaq. Bu, həm fərdi, həm də cəmiyyət səviyyəsində sülhə, əmin-amanlığa və qardaşlığa aparan yoldur.