Аль-Бакара сүрәсе — Аять 240

Сүзләрнең мәгънәләре:

• يُتَوَفَّوْنَ — вафат булалар, үләләр.
• يَذَرُونَ — калдыралар.
• أَزْوَاجًا — хатыннар, тормыш иптәшләре.
• وَصِيَّةً — васыять, үгет-күрсәтмә.
• مَّتَاعًا — файдалану, тәэмин итү (торак һәм ризык белән).
• إِلَى الْحَوْلِ — бер елга кадәр.
• غَيْرَ إِخْرَاجٍ — чыгарып бәрелмичә, куып чыгарылмыйча.
• خَرَجْنَ — алар чыксалар (үз теләкләре белән).
• جُنَاحٌ — гөнаһ, гаеп.
• مَعْرُوفٍ — яхшы, хәләл, шәригать рөхсәт иткән эшләр.

Аять тәфсире:

Әй, мөэминнәр! Сездән вафат булып, артларында хатыннарын калдырган ирләргә васыять итү тиеш: ул хатыннарына бер ел дәвамында, ягъни вафат көненнән алып тулы бер ел буена, ирнең өендә торак һәм ризык белән тәэмин ителергә хаклы булулары турында васыять калдырырга кирәк. Аларны ул өйдән чыгарырга ярамый, бу — хатынның күңелен юату һәм мәрхүм ирнең хакына ихтирам йөзеннән эшләнә.

Әгәр дә хатыннар үз теләкләре белән, бер ел тулмастан элек, үзләре чыгып китсәләр — мәсәлән, кияүгә чыгу яки башка сәбәпләр аркасында — бу очракта сезгә, ягъни мәрхүмнең варисларына, гөнаһ юк. Хатыннарның үзләре турында шәригать рөхсәт иткән эшләрне (мәсәлән, бизәнү, матурлану, кияүгә чыгу) эшләүләрендә дә гөнаһ юк. Ләкин шуны белергә кирәк: бу аятьнең хөкеме соңрак иңгән аять белән алыштырылган — ул аятьтә вафат булган ирнең хатынына дүрт ай ун көн көтү фарыз ителгән, ә бер еллык тәэмин итү мираска калдырылган.

Аллаһ — көчле вә җиңелмәс, Ул һәр эшендә хикмәтле, кешеләрнең мәнфәгатьләрен белүче һәм шуңа ярашлы хөкемнәр чыгаручы.

Аятьтән алынган гыйбрәтләр:

1. Ислам дине хатын-кызларның хокукларын кайгырта: ир вафат булганнан соң да, аның хатыны тәэмин ителүдән мәхрүм калмый, аңа бер ел дәвамында торак һәм ризык белән тәэмин ителергә хак бирелә. Бу — Исламның гаделлеген һәм мәрхәмәтлелеген күрсәтә.
2. Үлем алдыннан васыять калдыру — мөселманның изге эше. Ул гаилә әгъзаларының, бигрәк тә хатынның, киләчәген кайгыртырга өйрәтә.
3. Хатын-кызның үз ихтыяры бар: ул теләсә, өйдә кала ала, теләсә — чыгып китә ала. Аны көчләп тоту юк. Бу — Исламның хатын-кыз шәхесенә ихтирамын күрсәтә.
4. Аллаһның һәр хөкеме хикмәтле: Ул кешеләрнең хәлен, ихтыяҗларын белә һәм шуңа ярашлы кануннар бирә. Шәригать хөкемнәре вакыт узу белән үзгәрергә мөмкин, ләкин һәрвакыт кеше мәнфәгатьләренә хезмәт итә.
5. Мөселманнар бер-берсенә мәрхәмәтле булырга, кайгы-хәсрәт вакытында ярдәм итәргә һәм гаилә бәйләнешләрен сакларга тиешләр.