بقرہ سۈرىسى — ئايەت 240

1) ئايەتتىكى چۈشەندۈرۈشكە موھتاج سۆزلەر:

• يُتَوَفَّوْنَ: ئۆلۈم پەرىشتى ئارقىلىق جانلىرى ئېلىنىدۇ، يەنى ئۆلىدۇ.
• يَذَرُونَ: قالدۇرىدۇ، تاشلاپ كېتىدۇ.
• أَزْوَاجًا: ئاياللار، يەنى ھەلەللىرى.
• وَصِيَّةً: ۋەسىيەت، يەنى ئۆلۈشتىن بۇرۇن ئېيتىپ قالدۇرغان ئەھدى.
• مَتَاعًا: پايدىلىنىش، ياشاش ئۈچۈن بېرىلگەن نەرسە، يەنى نەپىقە ۋە تۇرالغۇ.
• الْحَوْل: بىر يىل، يەنى تولۇق بىر يىل مۇددەت.
• غَيْرَ إِخْرَاجٍ: چىقىرىۋەتمەستىن، يەنى مىراسخورلار ئۇلارنى ئۆيدىن چىقىرىۋەتمەيدۇ.
• جُنَاحَ: گۇناھ، ئەيىب، مەسئۇلىيەت.
• مَعْرُوفٍ: ئىسلام شەرىئىتىگە ئۇيغۇن بولغان ياخشى ئىشلار.

2) ئايەتنىڭ تەپسىرى:

ئى مۇئمىنلەر! سىلەردىن بەزى كىشىلەر ئۆلۈپ، ئارقىسىدا ئاياللىرىنى قالدۇرسا، ئۇلار ئۆلۈشتىن بۇرۇن ئاياللىرىغا ۋەسىيەت قىلىشى كېرەككى، ئاياللىرى ئۆيىدە بىر يىل تۇرۇپ، تۇرالغۇ ۋە ياشاش ئۈچۈن كېرەكلىك نەرسىلەردىن بەھرىمەن بولسۇن. مىراسخورلار ئۇلارنى بىر يىل توشماي تۇرۇپ ئۆيدىن چىقىرىۋەتمەسلىكى كېرەك. بۇ ئاياللارغا بولغان مەرھەمەت ۋە ئۆلگەن ئەرگە بولغان ۋاپادۇر. ئەگەر ئاياللار ئۆز ئىختىيارلىقى بىلەن بىر يىل توشماي تۇرۇپ ئۆيدىن چىقىپ كەتسە، ئۇنداقتا ئى مىراسخورلار! سىلەرگە گۇناھ يوق، ئاياللارغا ھەم ئۆزلىرىنىڭ شەرىئەتكە ئۇيغۇن بولغان ئىشلارنى قىلىشىدا گۇناھ يوق. ئاللاھ ھەممىدىن غالىبتۇر، ھېكمەت بىلەن ئىش قىلغۇچىدۇر.

بۇ ئايەت ئىسلامنىڭ ئاياللارغا بولغان مەرھەمىتىنى ۋە ئۇلارنىڭ ھوقۇقىنى قوغداشنى كۆرسىتىدۇ. ئەر ئۆلگەندە، ئايالنىڭ ئۆيىدە بىر يىل تۇرۇش ھوقۇقى بار بولۇپ، بۇ ئۇنىڭ قايغۇ مەزگىلىدە مەدەت بولۇش ۋە ئىقتىسادىي جەھەتتىن قوللاش ئۈچۈندۇر. ئەمما كېيىن بۇ ھۆكۈم ئۆزگەرتىلىپ، ئايالنىڭ ئىددىتى تۆت ئاي ئون كۈن بولۇپ، مىراس ئارقىلىق نەپىقە ئېلىش ھۆكۈمى كەلگەن. بۇ ئاللاھنىڭ ھېكمىتى ۋە شەرىئەتنىڭ تەدرىجىي تەرەققىياتىنى كۆرسىتىدۇ.

ئى مۇئمىنلەر! ئاللاھ سىلەرگە ئاياللارغا ياخشى مۇئامىلە قىلىشنى، ئۇلارنىڭ ھوقۇقىنى قوغداشنى بۇيرۇيدۇ. ئاياللارغا بولغان مەرھەمەت ۋە ئادىللىق ئىسلامنىڭ ئاساسىي پرىنسىپلىرىدىندۇر. ئاللاھ ھەممىدىن غالىبتۇر، ھېكمەت بىلەن ئىش قىلغۇچىدۇر، شۇڭا ئۇنىڭ ھۆكۈملىرىنى چۈشىنىپ، ئۇنىڭغا ئىتائەت قىلىڭلار.