Sure Bakara — Ayet 240

Kelime Anlamları:

• Yeteveffevne: Vefat edenler, ölenler.
• Yezarûne: Geride bırakanlar, terk edenler.
• Vasiyyeten: Vasiyet olarak, tavsiye ederek.
• Metâan: Faydalandırma, geçimlik, nafaka ve barınma imkânı.
• İlâ’l-havl: Bir yıla kadar, tam bir sene süresince.
• Ğayra ihrâc: Çıkarılmaksızın, evden dışarı atılmaksızın.
• Cünâh: Günah, sorumluluk, vebal.
• Ma’rûf: İyi ve meşrû olan davranışlar, dinin ve aklın güzel gördüğü işler.

Tefsir:

Bu âyet-i kerîme, İslâm’ın ilk dönemlerinde vefat eden erkeklerin geride bıraktıkları eşlerine karşı sorumluluklarını ve toplumun bu kadınlara karşı tutumunu düzenlemektedir. Yüce Allah, içinizden vefat edip geride eşlerini bırakan erkeklerin, ölmeden önce eşleri için bir vasiyet bırakmalarını emretmektedir. Bu vasiyetin içeriği, dul kalan kadının bir yıl boyunca kocasının evinde barınması ve geçiminin sağlanmasıdır. Bu, kadının acısını hafifletmek, onu korumak ve toplum içinde zor durumda bırakmamak içindir. Kadın, bu süre zarfında evden çıkarılmaz; ona saygı gösterilir ve ihtiyaçları karşılanır.

Ancak Yüce Allah, bu hükmün hemen ardından bir kolaylık kapısı da aralamaktadır: Eğer kadın, kendi isteğiyle bu bir yıllık süreyi beklemeden evden çıkarsa, artık ne kadına ne de vefat eden kişinin yakınlarına bir günah vardır. Kadın, kendi hakkında meşrû ve güzel olan işleri yapabilir; evlenebilir, süslenebilir, hayatını düzenleyebilir. Burada önemli olan, kadının hiçbir baskı altında kalmadan kendi rızasıyla karar vermesidir.

Bu âyetin hükmü daha sonra Yüce Allah’ın Bakara Sûresi’nin 234. âyetiyle neshedilmiştir (yürürlükten kaldırılmıştır). Orada dul kadınların iddet süresi dört ay on gün olarak belirlenmiş ve bu süre sonunda kadınların kendi hayatlarıyla ilgili karar verme hakkına sahip oldukları vurgulanmıştır. Böylece İslâm, kadının hem korunmasını hem de özgür iradesine saygı gösterilmesini en güzel şekilde dengeler.

Bu âyetten alacağımız dersler çok büyüktür: İslâm dini, kadına her zaman değer vermiş, onun acısını paylaşmış ve toplum içinde yalnız bırakmamıştır. Dul kadınlara sahip çıkmak, onların ihtiyaçlarını karşılamak ve onlara saygı göstermek, müminlerin ahlâkındandır. Aynı zamanda bu âyet, Allah’ın her hükmünde bir hikmet olduğunu, O’nun aziz (üstün ve galip) ve hakîm (her işi hikmetli) olduğunu bizlere öğretmektedir. Allah’ın emirlerine teslim olan bir mümin, hem dünyada huzur bulur hem de ahirette kurtuluşa erer. Bu vesileyle gelin, aramızdaki dul ve yetimlere karşı daha duyarlı olalım; onların gönüllerini ferahlatalım ve Allah’ın rızasını kazanmanın yollarını arayalım. Unutmayalım ki, bir müminin kalbine sevinç koymak, ibadetlerin en güzellerindendir.