Bəqərə surəsi — Ayə 240

Kəlmələrin mənaları:

• يُتَوَفَّوْنَ – vəfat edənlər, ölənlər.
• يَذَرُونَ – tərk edənlər, qoyub gedənlər.
• وَصِيَّةً – vəsiyyət olaraq.
• مَتَاعًا – faydalandırma, təminat, yaşayış üçün lazım olan şeylərlə təmin etmək.
• إِلَى الْحَوْلِ – bir il müddətinə qədər.
• غَيْرَ إِخْرَاجٍ – onları evdən çıxarmadan, yaşayış yerindən qovmadan.
• خَرَجْنَ – özləri çıxsalar, öz istəkləri ilə ayrılsalar.
• مَعْرُوفٍ – şəriətə və ağıla uyğun olan, gözəl və bəyənilən işlər.

Təfsir:

Ey möminlər! Sizlərdən vəfat edən və arxada qoyub gedən kişilərin vəzifəsi budur ki, ölümlərindən əvvəl öz həyat yoldaşları üçün vəsiyyət etsinlər: onlara bir il müddətində evdə qalmaq, yaşamaq və dolanışıq üçün lazım olan hər şey verilsin. Bu, o deməkdir ki, dul qadın ərindən sonra bir il ərzində ər evində rahat yaşasın, heç kəs onu oradan çıxarmasın, ona xərclik və yaşayış təminatı verilsin. Bu, həm vəfat edən kişiyə hörmət, həm də dul qadının qəlbinin təsəllisi üçündür.

Lakin əgər qadın öz istəyi ilə, heç bir məcburiyyət olmadan, bu bir il bitməmiş evdən çıxarsa və öz ixtiyarı ilə başqa yerə getsə, onda ona görə nə sizə – mərhumun varislərinə – heç bir günah yoxdur, nə də qadına. Çünki o, öz seçimi ilə bu hüquqdan imtina etmişdir. Qadın öz şəxsi işlərində, şəriətə uyğun olan gözəl və məqbul işlər görərsə – məsələn, bəzənmək, ətir iylətmək və ya başqa şəriətə uyğun işlər – buna görə ona heç bir günah yazılmaz.

Allah-təala qüdrət sahibidir, heç kəs Ona qalib gələ bilməz. O, hikmət sahibidir, hər əmr və qadağasında, hər hökmündə saysız-hesabsız mənafeylər və hikmətlər vardır. O, bəndələrinin halını ən yaxşı biləndir və onların mənafeyinə uyğun olanı əmr edər.

Bu ayənin hökmü, sonradan nazil olan ayə ilə nəsx edilmişdir (ləğv olunmuşdur). Həmin ayədə Allah-təala buyurur: "Sizlərdən vəfat edib arxada qoyub gedən kişilərin qadınları dörd ay on gün gözləsinlər" (Bəqərə, 234). Beləliklə, bir illik gözləmə müddəti dörd ay on günə endirilmiş, dolanışıq təminatı isə miras qaydası ilə əvəz edilmişdir.

Ey möminlər! Bu ayədən öyrənirik ki, İslam dini qadına nə qədər böyük hörmət və ehtiram bəsləyir. Dul qadının halı, onun qəlbinin qırıqlığı və çətin vəziyyəti nəzərə alınaraq, ona xüsusi qayğı göstərilmişdir. Bu, İslamın qadına verdiyi dəyərin və onun haqqını qorumağın bariz nümunəsidir. Gəlin, bu gözəl dinin əxlaqından və təlimlərindən ibrət götürək, ailələrimizə, qohumlarımıza və cəmiyyətimizdəki dul qadınlara qarşı mərhəmətli və qayğıkeş olaq. Unutmayaq ki, Allah-təala hər bir işimizi görür və hər bir əməlimizə görə bizdən soruşacaqdır.