توبہ سۈرىسى — ئايەت 100

1) ئايەتتىكى چۈشەندۈرۈشكە موھتاج سۆزلەر:

• ئەلسابىقۇنەل ئەۋۋەلۇن (السَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ): ئىمانغا ئەڭ ئاۋۋال ئالدىراپ كىرگەن، ئىسلامدا ئەڭ ئىلگىرىكى ئورۇندا تۇرغان كىشىلەر.
• ئەلمۇھاجىرىن (الْمُهَاجِرِينَ): مەككىدىن مەدىنىگە ھىجرەت قىلغان مۇسۇلمانلار، يەنى ئۆز يۇرت-ماكانلىرىنى، ئائىلە-تۇغقانلىرىنى ئاللاھ يولىدا تاشلاپ چىققانلار.
• ئەلئەنسار (الْأَنصَارِ): مەدىنىدىكى مۇسۇلمانلار بولۇپ، ئۇلار پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامغا ۋە مۇھاجىرلارغا ياردەم بەرگەن، ئۇلارنى قۇچاق ئېچىپ قارشى ئالغان كىشىلەر.
• بىئىھسان (بِإِحْسَانٍ): ياخشىلىق بىلەن، چىن كۆڭلىدىن، ئەڭ گۈزەل شەكىلدە ئەگەشكەنلەر.
• رەزىيەللاھۇ ئەنھۇم (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ): ئاللاھ ئۇلاردىن رازى بولدى.
• رەزۇ ئەنھۇ (رَضُوا عَنْهُ): ئۇلارمۇ ئاللاھتىن رازى بولدى.
• ئەلپەۋزۇل ئەزىم (الْفَوْزُ الْعَظِيمُ): ئۇلۇغ غەلىبە، بۈيۈك مۇۋەپپەقىيەت.

2) ئايەتنىڭ تەپسىرى:

بۇ ئايەت ئىسلام تارىخىدىكى ئەڭ ئالىي، ئەڭ ئىززەتلىك كىشىلەر توغرىسىدا سۆزلەيدۇ. ئاللاھ تەئالا ئۇلارنى مەدھىيەلەپ، ئۇلارنىڭ ئالاھىدە ئورنىنى بىلدۈرىدۇ.

ئۇلار ئىككى گۇرۇھ: بىرىنچىسى — مۇھاجىرلار، يەنى مەككە مۇشرىكلىرىنىڭ زۇلۇم-سىتەملىرىگە قارشى تۇرۇپ، ئاللاھ ۋە پەيغەمبەر ئۈچۈن ئۆز يۇرتلىرىنى، مال-مۈلۈكلىرىنى تاشلاپ مەدىنىگە ھىجرەت قىلغان ئىمانى كۈچلۈك كىشىلەر. ئىككىنچىسى — ئەنسارلار، يەنى مەدىنىدىكى مۇئمىنلەر بولۇپ، ئۇلار پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنى ۋە مۇھاجىرلارنى ئۆز يۇرتلىرىدا قۇچاق ئېچىپ قارشى ئالغان، ئۇلارغا ھەر تەرەپلىمە ياردەم قىلغان، ئۆز مال-مۈلۈكلىرىنى ئۇلار بىلەن ئورتاقلىشىپ، ئىسلام دىنىنىڭ مەدىنىدە تارقىلىشىغا زېمىن ھازىرلىغان مۇبارەك كىشىلەر.

ئاندىن ئاللاھ تەئالا «ئۇلارغا ياخشىلىق بىلەن ئەگەشكەنلەر» نىمۇ بۇ ئايەتكە كىرگۈزىدۇ. بۇلار ئەسلىدە مۇھاجىرلار ۋە ئەنسارلارنىڭ ئىزىدىن مېڭىپ، ئۇلارنىڭ ئېتىقادىدا، سۆزلىرىدە ۋە ئەمەللىرىدە ئۇلارغا ئوخشاش بولۇشقا تىرىشىدىغان، قىيامەت كۈنىگىچە كېلىدىغان بارلىق مۇئمىنلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. بۇ ئايەت شۇنداقلا بىزگە شۇنى ئۆگىتىدۇكى، ئىسلام پەقەت بىر ئەۋلادقا خاس ئەمەس، بەلكى ئۇلارنىڭ يولىنى داۋاملاشتۇرغان ھەر بىر مۇئمىن بۇ ئۇلۇغ مۇكاپاتقا ئېرىشىش ئۈمىدىنى ساقلايدۇ.

ئاللاھ تەئالا ئۇلاردىن رازى بولدى — ئۇلارنىڭ ئىخلاسلىق ئىبادىتى، پەيغەمبەرگە بولغان ئىتائىتى ۋە دىن يولىدىكى قۇربانلىقلىرى سەۋەبىدىن. ئۇلارمۇ ئاللاھتىن رازى بولدى — ئاللاھ ئۇلارغا بەرگەن ئىمان نېئمىتى، ھىدايەت يورۇقلۇقى ۋە ئاخىرەتتىكى ئۇلۇغ مۇكاپاتلار سەۋەبىدىن. بۇ ئىككى تەرەپلىمە رازىلىق — ئىنسان ھاياتىدىكى ئەڭ بۈيۈك بەخت ۋە ئەڭ ئالىي مەرتىۋە.

ئاندىن ئاللاھ ئۇلارغا ئاستىدىن دەريالار ئېقىپ تۇرىدىغان جەننەتلەرنى ھازىرلاپ قويدى. ئۇلار بۇ جەننەتلەردە مەڭگۈ قالىدۇ، ھەرگىز چىقىپ كەتمەيدۇ، ھەرگىز ئۆلمەيدۇ. بۇ — ھېچقانداق تەسۋىرگە سىغمايدىغان، كۆز كۆرمىگەن، قۇلاق ئاڭلىمىغان، ئىنسان قەلبىگە خىيال قىلالمىغان ئۇلۇغ نېئمەت. ئاللاھ بۇنى «ئۇلۇغ غەلىبە» دەپ ئاتايدۇ.

بۇ ئايەت بىزگە شۇنى ئەسكەرتىدۇكى، ئىسلام دىنى ئەڭ ئاۋۋال ئىمان كەلتۈرگەن، دىن ئۈچۈن جاپا-مۇشەققەت چەككەن، پەيغەمبەرگە ۋە ئۇنىڭ ساھابىلىرىغا ياردەم قىلغان كىشىلەرنى ئۇلۇغلايدۇ. ئۇلارنىڭ يولىنى داۋاملاشتۇرۇش، ئۇلارنى ھۆرمەتلەش ۋە ئۇلارنىڭ ئىزىدىن مېڭىش — ھەر بىر مۇئمىننىڭ بۇيۇنى. ئاللاھ بىزنىمۇ شۇ ئۇلۇغ كىشىلەرنىڭ سەپىدىن قىلسۇن، ئۇلارغا بەرگەن رازىلىقى ۋە جەننەتلىرىگە بىزنىمۇ ئېرىشتۈرسۇن. ئامىن.