Аль-Исра сүрөсү — Аят 33

1. Аяттагы түшүндүрүүнү талап кылган сөздөр:

• النَّفْسَ: Жан, адам өзү.
• حَرَّمَ اللَّهُ: Аллах тыюу салган, корголуучу кылган.
• بِالْحَقِّ: Шарият жол койгон негиз, акыйкат себеп менен.
• مَظْلُومًا: Зөлүмдүк кылынып, акысыз өлтүрүлгөн.
• وَلِيِّهِ: Анын жакын тууганы, кан алуучу укуктуу кишиси (мурас алуучусу же башкаруучу).
• سُلْطَانًا: Бийлик, укук, далил — башкача айтканда, өч алууга же кечирүүгө укуктуу болуу.
• يُسْرِف: Чектен чыгуу, ашыкча кетүү.
• مَنصُورًا: Жардам берилген, колдоого алынган, жеңишке жеткирилген.

1. Аяттын түшүндүрмөсү:

Аллах Таала бул аятта адам өмүрүнүн ыйыктыгын жана аны коргоо зарылдыгын баяндайт. Аллах тыюу салган жанды өлтүрүүгө болбойт — мындай жандын каны шарият тарабынан корголгон. Бирок шарият жол койгон үч гана учурда өлтүрүүгө уруксат берилет: ыймандан кайтуу (муртад болуу), үйлөнгөн адамдын зына кылышы, жана кисас (акысыз өлтүрүлгөндүн ордуна өлтүрүү). Бул үчөө — шарият белгилеген «акыйкат» себептер.

Кимдир бирөө ушул себептерсиз, зөлүмдүк менен, акысыз өлтүрүлсө, Биз анын кан алуучу жакынына (мурас алуучусуна же башкаруучуга) өлтүргөнгө каршы укук бердик. Ал укук ээси кааласа — кисас кылып өлтүрөт, кааласа — кечирет, же кан төлөмүн (дия) алат. Бирок ал өч алууда чектен чыкпоосу керек: бир адамдын ордуна эки адамды өлтүрбөөсү, өлтүргөндү азаптап өлтүрбөөсү, же өлтүргөн адамдан башка бирөөнү өлтүрбөөсү зарыл. Чындыгында ал (кан алуучу) шарият жана бийлик тарабынан колдоого алынган, жеңишке жеткирилген.

1. Аяттан алынуучу пайдалар жана исламга болгон кызыгууну арттыруучу ойлор:

• Адам өмүрүнүн баалуулугу: Ислам адам жанын эң жогорку баалуулук катары карайт. Бир адамды акысыз өлтүрүү — бүт адамзатка каршы кылган кылмыш сыяктуу оор. Бул исламдын адамзатты коргоого болгон терең камкордугун көрсөтөт.
• Адилеттик жана ырайым: Ислам кисасты (акысыз өлтүрүлгөндүн ордуна өлтүрүүнү) укук катары белгилеп, ошол эле учурда кечирүүгө жана кан төлөмүн алууга да жол ачат. Бул — адилеттик менен ырайымдын арасындагы тең салмактуулук. Ким кечирсе, ал чоң соопко ээ болот.
• Чектен чыкпоо тарбиясы: Өч алууда да чектен чыкпоо, азаптабоо, башка адамды өлтүрбөө — исламдын адеп-ахлактык жогорку деңгээлин көрсөтөт. Бул — мусулмандардын өзүн кармай билүүсүн жана акыл-эстүүлүгүн талап кылган окуу.
• Кудайдын жардамы: «Ал колдоого алынган» деген сөздөр зөлүмдүккө кабылган адамдын ар дайым Кудайдын жардамына ээ болоорун билдирет. Бул — акыйкаттын ар дайым жеңишке жетерин, зөлүмдүктүн акыбети кайтарын эскертүү.
• Ислам — коргоочу дин: Ислам жөн гана тыюу салуучу эмес, ал адамдын укуктарын, анын ичинде өмүр укугун коргоочу толук система. Бул аят аркылуу ар бир адам өзүнүн коопсуздугун жана коомдук адилеттикти исламдан таба аларын түшүнөбүз.