سوره اسراء — آیه 33

معانی کلمات:

• حَرَّمَ الله: خداوند متعال آن را حرام و ممنوع گردانیده است.
• بِالْحَقِّ: به سبب و مجوز شرعی که خون انسان را مباح میسازد.
• مَظْلُومًا: بدون حق و ناحق، در حالی که مستحق کشتن نبوده است.
• وَلِیِّهِ: وارث یا حاکم شرعی که عهدهدار خونخواهی مقتول است.
• سُلْطَانًا: حجت و قدرت شرعی برای قصاص یا عفو یا اخذ دیه.
• یُسْرِف: تجاوز از حد و زیادهروی در قصاص.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه شریفه، بندگانش را از ارتکاب یکی از بزرگترین گناهان کبیره بازمیدارد و میفرماید: هرگز انسانی را که خداوند خونش را محترم و حرام شمرده است، به قتل نرسانید؛ مگر در مواردی که شرع مقدس اجازه داده باشد. این موارد عبارتند از: قصاص در برابر قتل عمدی، مجازات زانیِ محصن (متأهل) که مرتکب زنا شده باشد، و مجازات کسی که از دین اسلام برگردد (مرتد). اینها مواردی است که خون انسان به حق مباح میگردد.

سپس خداوند حکم کسی را بیان میکند که به ناحق و بدون مجوز شرعی کشته شده است: برای وارث یا حاکم شرعیِ او، قدرت و حجتی قرار دادهایم که میتواند از قاتل قصاص بگیرد، یا در ازای دریافت دیه از قصاص صرفنظر کند، و یا به صورت رایگان او را ببخشد. اما در هر حال، به او اجازه داده نشده که در قصاص زیادهروی کند؛ به گونهای که مثلاً به جای یک قاتل، دو نفر را بکشد، یا فرد دیگری را که در قتل نقشی نداشته به قتل برساند، یا پس از گرفتن حق خود، بدن قاتل را مُثله کند و به او شکنجه دهد. اینها همه مصادیق اسراف و تجاوز از حد شرعی است.

در پایان آیه، خداوند به ولیّ مقتول بشارت میدهد که او را یاری خواهد کرد و به او قدرت و توانایی خواهد داد تا بتواند حق خود را از قاتل بگیرد و قصاص کند. پس ولیّ مقتول نباید نگران ناتوانی خود در برابر قاتل باشد، بلکه باید بداند که خداوند پشتیبان اوست و او را در این مسیر یاری میرساند.

فواید و پیامهای آیه:

1. حرمت جان انسان: این آیه نشاندهنده اهمیت والای جان انسان در اسلام است. هیچ کس حق ندارد به ناحق جان دیگری را بگیرد و این از بزرگترین گناهان است.
2. عدالت در قصاص: اسلام حتی در اجرای قصاص نیز عدالت را کاملاً رعایت میکند و اجازه نمیدهد که احساسات و خشم، انسان را به ظلم و تجاوز از حد وادار کند.
3. تسلیت و امید به مظلومان: خداوند به کسانی که مورد ظلم قرار گرفتهاند، اطمینان میدهد که تنها نیستند و او یاور و پشتیبان آنان است. این مژدهای برای همه مظلومان تاریخ است که حقشان پایمال نخواهد شد.
4. آزادی در انتخاب ولیّ: اسلام به اولیای دم اختیار کامل داده است که بین قصاص، عفو و دیه یکی را انتخاب کنند. این نشاندهنده انعطاف و رحمت اسلام در عین برقراری عدالت است.
5. نظم و امنیت اجتماعی: این حکم الهی، جامعه را از هرج و مرج و انتقامجوییهای شخصی و قبیلهای نجات میدهد و امنیت و آرامش را برای همه افراد فراهم میسازد.