Sure İsrâ — Ayet 33

Kelime Anlamları:

• Nefs: Can, insan hayatı.
• Haremellah: Allah'ın haram kıldığı, dokunulmaz kıldığı.
• Bil-hakk: Hak ile, meşru bir sebeple.
• Veliyy: Ölen kişinin mirasçısı, velisi, kan sahibi.
• Sultân: Yetki, delil, otorite, hâkimiyet.
• İsraf: Aşırı gitmek, haddi aşmak.
• Mensûr: Yardım olunmuş, desteklenmiş, zafere ulaştırılmış.

Tefsir:

Bu ilahî hitap, insan hayatının ne kadar kutsal ve dokunulmaz olduğunu haykıran, Yüce Rabbimizin koruyucu kanunlarından biridir. Allah Teâlâ, "Allah'ın haram kıldığı canı, hak ile olmadıkça öldürmeyin" buyuruyor. Yani bir insanın hayatına son vermek, ancak Allah'ın belirlediği meşru sınırlar içinde mümkündür. Bu sınırlar; dinini terk eden mürtedin cezası, evli olduğu halde zina edenin cezası ve bir cana kıyanın kısas cezasıdır. Bunların dışında hiçbir gerekçe, bir insanın öldürülmesini meşru kılmaz. İslam, kanı ve canı bu kadar aziz tutarken, bizlere de bu kutsal değeri korumayı emreder.

Ayetin devamında ise mazlum bir şekilde, haksız yere öldürülen birinin velisine (mirasçısına) Allah tarafından bir yetki verildiği bildirilir. Bu yetki, katilden kısas talep etme, diyet (kan bedeli) alma veya affetme hakkıdır. Bu, mazlumun hakkını sonuna kadar arayan ilahî bir adalet sistemidir. Ancak burada çok önemli bir uyarı vardır: "Öldürmede aşırı gitmeyin." Yani veli, hakkını ararken haddi aşmamalı, katilin dışında birini öldürmemeli, birden fazla kişiyi bir kişiye karşılık öldürmemeli, işkence yapmamalı, vücuduna zarar vermemelidir. Adalet, ölçüyü kaçırmadan, sadece hakkı kadar talep etmektir.

Ayetin sonunda ise müjde dolu bir ifade yer alır: "Şüphesiz o, yardım olunandır." Bu, hem mazlumun velisinin, hakkını aramada Allah tarafından destekleneceğini, hem de mazlumun kanının yerde kalmayacağını, katilin mutlaka cezasını bulacağını ifade eder. Allah, mazlumun yardımcısıdır ve adaleti mutlaka tecelli ettirir.

Sevgili kardeşlerim, bu ayet bize gösteriyor ki İslam dini, can güvenliğini en üst düzeyde koruyan, haksızlığa ve zulme asla göz yummayan, ancak adaleti de zulme dönüştürmeyen muazzam bir hukuk sistemidir. Bizler bu ilahî öğretilere sımsıkı sarıldığımızda, hem kendi canımızı hem de başkalarının canını korumuş olur, Allah'ın rızasına ve yardımına nail oluruz. Unutmayalım ki, bir cana kıymak tüm insanlığı öldürmek gibidir; bir canı kurtarmak ise tüm insanlığı kurtarmak gibidir. Bu bilinçle hareket edelim, ne zulmeden ne de zulme sessiz kalanlardan olalım.