Аль-Исра сүресі — Аят 33

1. Сөздердің мағынасы:

• النَّفْسَ: жан, адам.
• حَرَّمَ اللَّهُ: Аллаһ тыйым салған, қорғауға алған.
• بِالْحَقِّ: заңды негізде, шариғат рұқсат еткен жағдайда.
• مَظْلُومًا: залымдықпен, әділетсіз түрде өлтірілген.
• وَلِيِّهِ: оның жақын туысы, қан мұрагері.
• سُلْطَانًا: билік, құқық, өкілеттік.
• يُسْرِف: шектен шығу, асыра сілтеу.
• مَنصُورًا: жеңіске жеткен, қолдауға ие болған.

1. Аяттың тәпсірі:

Аллаһ Тағала бұл аятта адам өмірінің қасиеттілігін және оның қорғалуын айқындайды. Аллаһ тыйым салған, яғни күнәһар болып саналатын кез келген жанды өлтіру — үлкен күнә. Бірақ шариғат белгілеген кейбір жағдайларда ғана өлім жазасын қолдануға жол беріледі. Ол жағдайлар: діннен бас тарту (ридда), зина жасаған тұрмысқа шыққан адамға (мұхсан) қатысты үкім, және қисас (құн төлеу немесе өлім жазасы) арқылы әділет орнату. Бұлар — Аллаһ белгілеген шектеулер.

Кімде-кім әділетсіз түрде, яғни жоғарыда аталған заңды себептерсіз өлтірілсе, Аллаһ оның жақын туысына (қан мұрагеріне) құқық берді. Ол құқық — қатылған адамның өкілі ретінде қылмыскерге қатысты шешім қабылдау мүмкіндігі. Ол қаласа — қисас ретінде өлім жазасын талап ете алады, қаласа — кешірім жасай алады, немесе құн (дият) ала алады. Бірақ бұл құқықты пайдалану кезінде шектен шығуға болмайды. Шектен шығу дегеніміз — қылмыскер емес басқа адамды өлтіру, бір адамның орнына екі немесе одан да көп адамды өлтіру, немесе өлтіру тәсілін асыра сілтеу (мысалы, азаптап өлтіру). Аллаһ бұл істе әділеттілік пен шектеулілікті талап етеді. Ақырында, Аллаһ өлтірілген адамның жақындарын қолдап, оларға қылмыскерден қисас алуға мүмкіндік беру арқылы жеңіске жеткізеді. Бұл — Аллаһтың әділеттілігінің көрінісі.

1. Аяттан алынатын пайдалы қорытындылар:

• Ислам діні адам өмірін қасиетті деп санайды және оны қорғауды міндет етеді. Бұл — исламның адамгершілікке, мейірімділікке және әділеттілікке негізделген діні екенін көрсетеді.
• Аят әділетсіздікке қарсы тұруды, бірақ оны шариғат шеңберінде, шектен шықпай жүзеге асыруды үйретеді. Бұл — исламның тепе-теңдік пен парасаттылық діні екенін білдіреді.
• Құқық иесіне кешірім жасау, құн алу немесе қисас талап ету сияқты таңдау мүмкіндігі берілуі — исламның икемді әрі әділетті екенін көрсетеді.
• Аллаһтың әділетсіздікке ұшыраған адамды қолдайтынын білу — иманды адамға жұбаныш пен сенім береді. Бұл — Аллаһтың әділдігіне деген сенімді нығайтады.
• Бұл аят адамдарды зорлық-зомбылықтан аулақ болуға, әділеттілік пен кешірімділікке шақырады. Ислам — бейбітшілік пен қауіпсіздік діні.