Аль-Исра сүрөсү — Аят 34

1. Аяттагы түшүндүрүүгө муктаж сөздөр:

• الْيَتِيمِ (аль-ятим): Атасы кичине кезинде каза болгон бала.
• أَشُدَّهُ (ашуддаху): Баланын акыл-эси толук жетилип, өз алдынча туура чечим кабыл ала турган курак — бойго жетүү, акыл-эстин толук калыптанышы.
• الْعَهْدِ (аль-ахд): Келишим, убада, милдеттенме — Аллах менен жана адамдар менен болгон ар кандай убада.
• مَسْئُولًا (масъулан): Жооп бериле турган, суралат — башкача айтканда, ар бир адам өз убадасы үчүн эсеп берет.

1. Аяттын түшүндүрмөсү:

Аллах Таала бул аятта эки маанилүү буйрукту берет. Биринчиси — жетим балдардын мал-мүлкүнө тийүүгө тыюу. Атасыз калган баланын мүлкүнө ага кам көрүп, жакшылык кылуу максатында гана жакындашууга уруксат берилет. Бул жердеги «эң жакшы жол» дегени — ошол баланын мүлкүн сактап, өстүрүп, пайдалуу жол менен башкаруу. Ага зыян келтирүү, анын мүлкүн өзүнө сиңирүү же ысырап кылуу — катуу тыюу салынган иш. Бул кам көрүү бала акыл-эси жетилип, өз алдынча туура чечим кабыл ала турган куракка жеткенге чейин улантылышы керек.

Экинчи буйрук — убадага бекем туруу. Ким менен болбосун түзгөн келишимиңерди, берген убадаңарды бузбай аткаруу зарыл. Анткени ар бир убада, ар бир милдеттенме Аллахтын алдында жооп бериле турган нерсе. Кыямат күнү ар бир адам өзү берген убадасы үчүн суралат: эгер аткарган болсо — сооп алат, ал эми бузган болсо — жаза тартат. Демек, убадага туруу — бул жөн гана адеп-ахлак маселеси эмес, ал диний милдет жана Аллахтын алдындагы жоопкерчилик.

1. Аяттан алынуучу пайдалар жана исламга болгон кызыгууну арттыруучу ойлор:

• Ислам дини жетим балдардын укуктарын коргоого өзгөчө көңүл бурат. Бул — диний жоопкерчиликтин гана эмес, адамдык боорукерликтин да чың белгиси. Жетимге кам көрүү, анын мүлкүн таза сактоо — улуу сооп-сыйлыкка ээ болуунун жолу.
• Убадага туруу — ыймандуу адамдын эң негизги сапаттарынын бири. Бул аят аркылуу Аллах бизге: «Сөзүңдө тур, убадаңды аткар» — деп үйрөтөт. Бул сапат коомдо ишенимди, ынтымакты жана тынчтыкты орнотот.
• Ар бир жакшы иш, ар бир аткарылган убада Аллахтын алдында эсепке алынат. Бул бизге жашообуздун ар бир күнүндө жоопкерчиликтүү болууга, адилеттүү жана акыйкат жашоого чакырат.
• Ислам — бул жөн гана ибадаттардын жыйындысы эмес, ал адамдар арасындагы мамилелерди, акыйкаттыкты, боорукерликти жана ишенимдүүлүктү камтыган толук жашоо тартиби. Бул аят ошону дагы бир жолу ачык көрсөтүп турат.
• Ошондуктан, ар бирибиз жетимдерге жардам берүүнү, убадага турууну жана Аллахтын алдындагы жоопкерчиликти эстен чыгарбайлы. Бул — дүйнөдө да, акыретте да ийгиликке жетүүнүн жолу.