اسراء سۈرىسى — ئايەت 33

1) بەزى سۆزلەرنىڭ مەنىسى:

• النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ: ئاللاھ تەرىپىدىن ئۆلتۈرۈلۈشى ھارام قىلىنغان جان.
• إِلَّا بِالْحَقِّ: پەقەت شەرىئەت جەزملەشتۈرگەن ھەقلىق سەۋەب بىلەنلا.
• مَظْلُومًا: ھەقسىز، زۇلۇم قىلىنىپ ئۆلتۈرۈلگەن.
• وَلِيِّهِ: ئۆلتۈرۈلگەن كىشىنىڭ ئۇنىڭغا ۋارىس بولىدىغان يېقىن تۇغقىنى ياكى ئۇنىڭ ئىشىغا مەسئۇل بولغان ھۆكۈمەت باشلىقى.
• سُلْطَانًا: ھوقۇق ۋە دەلىل-پاكىز، يەنى قاتىلنى قىساس قىلىش ياكى ئەپۇ قىلىش ياكى دىيە ئېلىش ھوقۇقى.
• فَلَا يُسْرِف: ئۆلچەمدىن ئېشىپ كەتمىسۇن.
• مَنصُورًا: ياردەمگە ئېرىشكۈچى، غالىب كەلگۈچى.

2) ئايەتنىڭ تەپسىرى:

ئى مۇئمىنلەر! ئاللاھ تائالا ئۆلتۈرۈلۈشىنى ھارام قىلغان جاننى ھەقلىق سەۋەبسىز ئۆلتۈرۈڭلار. ھەقلىق سەۋەب دېگەن شەرىئەت بەلگىلىگەن ئۈچ ئەھۋال: ئىسلامدىن چىققان مۇرتەدنى ئۆلتۈرۈش، ئەرلىك-ئاياللىق تۇرمۇش قۇرغان تۇرۇپ زىنا قىلغان كىشىنى ئۆلتۈرۈش، ۋە قىساس ئۈچۈن قاتىلنى ئۆلتۈرۈش. بۇلاردىن باشقا ھەرقانداق سەۋەب بىلەن بىرەر جاننى ئۆلتۈرۈش چوڭ گۇناھتۇر.

كېمەكى، بىرەر كىشى ھەقسىز، زۇلۇم قىلىنىپ ئۆلتۈرۈلسە، بىز ئۇنىڭ ۋارىسىغا ياكى ئىشىغا مەسئۇل بولغان ھۆكۈمەت باشلىقىغا قاتىل ئۈستىدىن ھوقۇق بەردۇق. ئۇ ھوقۇق ئۈچ خىل: ئەگەر خالىسا قاتىلنى قىساس قىلىپ ئۆلتۈرىدۇ، ئەگەر خالىسا ھېچ نەرسە ئالماي ئەپۇ قىلىدۇ، ئەگەر خالىسا دىيە ئېلىپ ئەپۇ قىلىدۇ. لېكىن قىساس قىلغاندا ئۆلچەمدىن ئېشىپ كەتمەسلىك كېرەك — يەنى بىر كىشىنىڭ ئورنىغا ئىككى ياكى بىر قانچە كىشىنى ئۆلتۈرۈش، ياكى قاتىلنى ئۆلتۈرگەندە ئۇنىڭ جەسىتىنى بۇزۇش، ياكى قاتىلنى ئەمەس بەلكى باشقىنى ئۆلتۈرۈش توغرا ئەمەس. شۈبھىسىزكى، ئاللاھ تائالا ھەقلىق ئۆلتۈرۈلگەن كىشىنىڭ ۋارىسىنى قاتىل ئۈستىدىن ياردەمگە ئېرىشتۈرگۈچىدۇر، شۇڭا ئۇ قىساس ھوقۇقىنى ئادالەت بىلەن ئىجرا قىلالايدۇ.

3) دەۋەت ۋە نەسىھەت:

ئەي مۇسۇلمان قېرىنداشلار! بۇ ئايەت بىزگە ھاياتنىڭ قانچىلىك ئەزىز ئىكەنلىكىنى، ھەر بىر جاننىڭ ئاللاھ تەرىپىدىن ھۆرمەتكە سازاۋەر قىلىنغانلىقىنى ئەسكەرتىدۇ. ئىسلام دىنى رەھىمدىللىك ۋە ئادالەت دىنىدۇر — ئۇ بىر تەرەپتىن ھەقسىز قان تۆكۈشنى قاتتىق چەكلەيدۇ، يەنە بىر تەرەپتىن زۇلۇمغا ئۇچرىغانلارنىڭ ھوقۇقىنى قوغدايدۇ. بىز ھەممىمىز بۇ ئايەتنىڭ كۆرسەتمىسى بويىچە، ھاياتنى ھۆرمەت قىلىشىمىز، زۇلۇمغا قارشى تۇرۇشىمىز، ۋە ئادالەتنى ئورنىتىشىمىز كېرەك. ئاللاھ تائالا بىزنى ھەقلىق يولدا مۇستەھكەم قىلسۇن، بىزنى زۇلۇم قىلغۇچىلاردىن ۋە زۇلۇمغا ياردەم بەرگۈچىلەردىن ساقلىسۇن. ئامىن.