Isro surasi — Oyat 33

Kalimalarning ma'nolari:

• Haram qilgan – taqiqlagan, daxlsiz qilgan.
• Sulton – hokimiyat, qudrat, qasos olish huquqi.
• Isrof – haddan oshish, chegaradan chiqish.
• Mansur – yordam berilgan, g‘olib qilingan.

Tafsir:

Alloh taolo bandalariga inson hayotining muqaddasligini ta’kidlab, U zot harom qilgan jonni – ya’ni musulmon yoki omon (ahd) berilgan kishini – o‘ldirishni qat’iy man qiladi. Biroq bu taqiq mutlaq emas; shariat belgilagan haq tufayli jon olish joizdir. Bu haq uch xildir: qasos (qotilning o‘ldirilishi), zino qilgan turmush qurgan shaxsning toshbo‘ron qilinishi va islomdan qaytgan (murtad) kishining jazosi. Bularning har biri shariatning aniq hukmi bilan amalga oshiriladi.

Kimki nohaq o‘ldirilsa, ya’ni yuqoridagi sabablardan birisiz qatl etilsa, Alloh uning valiyiga – merosxo‘riga yoki hukmdorga – qotil ustidan hokimiyat bergan. Bu hokimiyat bilan valiy uch xil ish qilishi mumkin: qotilni qasos tariqasida o‘ldirish, kechirib yuborish yoki diya (qon puli) olish. Ammo valiy bu huquqni ishlatishda ham adolatdan chiqmasligi lozim. U qotildan boshqani o‘ldirmasligi, bir kishi uchun ikki yoki undan ortiq kishini qatl etmasligi, shuningdek, o‘lgan kishini qiynoqqa solib, jasadiga azob bermasligi kerak. Ya’ni qasos o‘ldirilgan usulda emas, balki shariat belgilagan me’yorda bo‘lishi shart.

Alloh taolo valiyga yordam berishini va’da qilgan. U zot valiyni qotil ustidan g‘olib qiladi, toki u qasos olishga qodir bo‘lsin. Bu yerda zulm qurboni bo‘lgan kishi ham, uning valiysi ham Allohning himoyasida ekani bildirilgan. Payg‘ambarimiz (sollallohu alayhi va sallam) ham mazlumga yordam berishni ta’kidlaganlar.

Foydalar:

Ushbu oyatdan quyidagi saboqlarni olamiz:

1. Inson hayoti islomda eng ulug‘ qadriyatlardan biridir. Uni himoya qilish har bir musulmonning burchidir.
2. Qasos olishda ham adolat va me’yor bo‘lishi kerak; g‘azab va nafrat haddan oshirmasligi lozim.
3. Islom dini mazlumning huquqini himoya qiladi va unga qonuniy yo‘l bilan o‘z haqini olish imkonini beradi.
4. Alloh taolo adolatli jamiyat qurishni istaydi, unda hech kim nohaq qonga botirilmaydi va zulm jazosiz qolmaydi.
5. Kechirimlilik va afv etish – islomning oliy fazilatlaridandir, lekin bu haq talab qilganda qasos olishdan ham ko‘ra afzalroqdir.