Fotir surasi — Oyat 18

Kalimalarning ma'nolari:

• Taziru – ko'tarmaydi, yukini olmaydi.
• Vozirah – gunohkor jon.
• Vizr – gunoh, og'ir yuk.
• Musqalah – gunohlari og'irlashgan, ko'p gunoh qilgan jon.
• Himlaha – uning yuki, ya'ni gunohlari.
• Tazakka – poklandi, gunohlardan tozalandi.
• Masir – qaytadigan joy, oxirat.

Tafsir:

Bu oyatda Alloh taolo taqdirning adolatli ekanini va har bir jon o'z qilmishiga yakkaxon javob berishini bayon qilmoqda. Hech bir gunohkor jon boshqa birovning gunohini ko'tarmaydi. Har kim o'z amali bilan hisob-kitob qilinadi. Agar gunohlar yuki og'irlashib ketgan bir jon, o'sha yukdan bir qismini ko'tarib berish uchun boshqa birovni chaqirsa, hatto u chaqirilgan kishi uning eng yaqin qarindoshi – otasi, onasi yoki akasi bo'lsa ham, undan hech narsa ko'tarib berilmaydi. Chunki qiyomat kunida har kim o'z yuki bilan band bo'ladi va hech kim boshqasining gunohini o'z zimmasiga ololmaydi.

So'ngra Alloh taolo Payg'ambarimizga (sollallohu alayhi va sallam) murojaat qilib, uning ogohlirishi faqatgina o'sha zotlardan foyda berishini aytadi: Robbini g'aybdan, ya'ni ko'rmagan holda, ichki e'tiqod va yurak ishonchi bilan qo'rqadigan, namozni to'liq ado etadigan insonlar. Aynan ular ogohlantirishdan saboq olib, to'g'ri yo'lga kiradilar. Namozning alohida zikr qilinishi uning Islomdagi buyuk o'rni va ahamiyatini ko'rsatadi.

Keyin Alloh taolo aytadiki, kim gunohlardan poklansa, shirk va boshqa ma'siyatlardan tozalansa, bu poklanishning foydasi faqat o'ziga qaytadi. Chunki Alloh taolo bandalarining ibodatiga muhtoj emas, balki bandalar O'zining rahmati va mag'firatiga muhtojdirlar. Oxir-oqibat hamma narsa Allohning huzuriga qaytadi va U har bir insonni qilgan amaliga yarasha mukofotlaydi yoki jazolaydi.

Oyatdan olinadigan saboqlar:

1. Allohning adolati mutlaqdir – hech kim boshqasining gunohi uchun javob bermaydi, har kim o'z amaliga yarasha jazolanadi yoki mukofotlanadi. Bu esa insonlarga katta umid bag'ishlaydi: gunohkor bo'lsa ham, tavba qilib o'z hayotini o'zgartirishi mumkin.
2. Qiyomat kunida yaqin qarindoshlik aloqalari ham foyda bermaydi, faqat imon va solih amallargina najot keltiradi. Shuning uchun bugun yaxshi amallar qilib, o'sha kun uchun zaxira tayyorlash kerak.
3. Allohdan g'aybdan qo'rqish – insonni gunohlardan saqlaydigan eng kuchli omildir. Ko'z bilan ko'rmasdan turib Robbini sevish va Undan qo'rqish – iymonning eng oliy darajasidir.
4. Namozning alohida ta'kidlanishi – bu ibodatning musulmon hayotidagi markaziy o'rnini ko'rsatadi. Namoz insonni gunohlardan tozalaydi va Alloh bilan bevosita bog'laydi.
5. Poklanish va yaxshilik qilishning foydasi avvalo insonning o'ziga qaytadi. Bu esa har bir musulmonni yaxshi amallar qilishga undaydi, chunki bu amallar oxiratda uning o'ziga foyda beradi.
6. Oxiratga ishonish – hayotni ma'noli qiladi. Har bir inson o'z qilmishlari uchun hisob berishini bilishi uni mas'uliyatli bo'lishga va hayotini zoye ketkazmaslikka chorlaydi.