نساء سۈرىسى — ئايەت 97

1) ئايەتتىكى چۈشەندۈرۈشكە موھتاج سۆزلەر:

• تَوَفَّاهُمُ: ئۇلارنىڭ جانلىرىنى ئالغان، يەنى جان ئالغۇچى پەرىشتە ئۇلارنىڭ روھىنى قەبز قىلغان.
• ظَالِمِي أَنفُسِهِمْ: ئۆزلىرىگە زۇلۇم قىلغۇچىلار، يەنى ئۆزلىرىنى ھالاكەتكە تاشلىغۇچىلار.
• فِيمَ كُنتُمْ: نېمە ئىش ئۈستىدە ئىدىڭلار؟ قايسى ھالەتتە ئىدىڭلار؟
• مُسْتَضْعَفِينَ: ئاجىز، زەئىپ، كۈچسىز دەپ قارالغانلار.
• مَأْوَاهُمْ: ئۇلارنىڭ بارىدىغان جايى، پاناھگاھى.
• مَصِيرًا: ئاخىرقى بارىدىغان جاي، ئاقىۋەت.

2) ئايەتنىڭ تەپسىرى:

ھەقىقەتەن، جان ئالغۇچى پەرىشتىلەر ئۇلارنىڭ جانلىرىنى ئالغان چاغدا، ئۇلار ئۆزلىرىگە زۇلۇم قىلغۇچىلار ئىدى. پەرىشتىلەر ئۇلارغا: «دىنىڭلار جەھەتتىن قانداق ھالەتتە ئىدىڭلار؟ نېمە ئۈچۈن كۇفرى دىيارىدا قېلىپ، ھىجرەت قىلمىدىڭلار؟» دەپ سورايدۇ. ئۇلار باھانە قىلىپ: «بىز زېمىندا ئاجىز، كۈچسىز كىشىلەر ئىدۇق، ھىجرەت قىلىشقا قۇدرىتىمىز يەتمىدى» دەيدۇ. شۇ چاغدا پەرىشتىلەر ئۇلارنى ئەيىبلەپ: «ئاللاھنىڭ زېمىنى كەڭ ئەمەسمىدى؟ دىنىڭلارنى ساقلاپ قالىدىغان، ئەزىيەت-زۇلۇمدىن قۇتۇلىدىغان باشقا بىر جايغا ھىجرەت قىلساڭلار بولمامدى؟» دەيدۇ. ئەنە شۇنداق كىشىلەرنىڭ بارىدىغان جايى جەھەننەمدۇر. ئۇ نېمىدېگەن يامان ئاقىۋەت!

بۇ ئايەت مەككىدە ئىسلامنى قوبۇل قىلغان، ئەمما ھىجرەت قىلمىغان، كۇففارلار بىلەن بىللە بەدرىگە چىقىپ، كاپىرلار بىلەن بىللە ئۆلتۈرۈلگەن بىر قىسىم كىشىلەر توغرىسىدا نازىل بولغان. ئۇلار ئىسلامنى قوبۇل قىلغان بولسىمۇ، ھىجرەت قىلىش پەرز بولغان چاغدا ھىجرەت قىلمىغانلىقى ئۈچۈن ئۆزلىرىگە زۇلۇم قىلغان ھېسابلىنىدۇ. ئۇلار ئۆلگەندە پەرىشتىلەر ئۇلارنى ئەيىبلەپ سورايدۇ: «نېمە ئۈچۈن مۇشرىكلار ئارىسىدا قالدىڭلار؟ ئۇلار بىلەن بىللە ئۇرۇشقا چىقىپ، ئۇلار بىلەن بىللە ئۆلتۈرۈلدۈڭلار؟» ئۇلار ئاجىزلىقنى باھانە قىلىدۇ. لېكىن ئاللاھنىڭ زېمىنى كەڭ، ھىجرەت قىلىشقا ئىمكانىيەت بار ئىدى. شۇڭا ئۇلارنىڭ باھانىسى قوبۇل قىلىنمايدۇ ۋە ئۇلارنىڭ ئاقىۋىتى جەھەننەم بولىدۇ.

3) بۇ ئايەتتىن ئېلىنىدىغان پايدىلار ۋە ئىبرەتلەر:

• ئىسلام دىنى ئىنساننىڭ دىنىنى ساقلاپ قېلىشىغا ئەھمىيەت بېرىدۇ. ئەگەر بىرەر جايدا دىنىڭىزنى ئەركىن ياشاشقا ئىمكانىيەت بولمىسا، ئاللاھنىڭ زېمىنى كەڭ، باشقا جايغا ھىجرەت قىلىش كېرەك.
• ئۆزىگە زۇلۇم قىلىش دېگەنلىك، ئۆزىنى ھالاكەتكە تاشلاش دېگەنلىك. دىنىنى قوغداش ئۈچۈن تەدبىر قوللىنىش ھەر بىر مۇسۇلماننىڭ مەسئۇلىيىتىدۇر.
• ئاللاھ تائالا ئادالەتلىك ھۆكۈم قىلغۇچىدۇر. ئاجىزلىق ھەر ۋاقىت باھانە بولالمايدۇ، ئەگەر چارە بار بولسا، ئۇنى قىلىش كېرەك.
• بۇ ئايەت مۇسۇلمانلارنى ھەر ۋاقىت ئويغاق بولۇشقا، دىنىنى قوغداش ئۈچۈن جاسارەتلىك قارار چىقىرىشقا تەرغىب قىلىدۇ.
• ئاللاھنىڭ رەھمىتى ۋە كەڭچىلىكى چەكسىز. ئۇ زېمىنى كەڭ قىلىپ بەرگەن، شۇڭا مۇسۇلمانلار قىيىنچىلىق ئالدىدا ئۈمىدسىزلىككە چۆكمەسلىكى كېرەك.
• ئىسلام دىنى ئىنساننىڭ ھاياتىنى، ئىمانىنى ۋە ئىززەت-ھۆرمىتىنى قوغداشنى تەلەپ قىلىدۇ. بۇ ئايەت بىزگە دىنىمىز ئۈچۈن قۇربان بېرىش، ھەتتا يۇرتىمىزنى تاشلاپ بولسىمۇ، ئىمانىمىزنى ساقلاپ قېلىش لازىملىقىنى ئۆگىتىدۇ.