سوره نساء — آیه 97

معانی کلمات:

• تَوَفَّاهُمُ: قبض روحشان کند، بمیراندشان.
• ظَالِمِی أَنفُسِهِمْ: به خود ستمکار (با ترک هجرت و ماندن در میان کافران).
• فِیمَ: در چه چیزی؟ (یعنی در چه حالی بودید؟)
• مُسْتَضْعَفِینَ: ناتوان و ضعیف شمردهشده.
• فَتُهَاجِرُوا: پس هجرت کنید (از سرزمین کفر به سرزمین ایمان).

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه از حال گروهی خبر میدهد که مسلمان شده بودند اما از سرزمین کفر (مکه) هجرت نکردند و در میان مشرکان ماندند. وقتی فرشتگانِ مرگ جان آنان را میگیرند، در حالی که به خود ستم کردهاند (با ترک هجرت واجب)، آنان را سرزنش کرده و میپرسند: «شما در چه حالی بودید؟ و در کار دینتان چه کردید؟» آنان در پاسخ میگویند: «ما در زمین ناتوان و ضعیف بودیم و قدرتی برای دفاع از خود و انجام فرمان الهی نداشتیم.» اما فرشتگان در پاسخ آنان را تکذیب کرده و میگویند: «آیا زمین خدا وسیع نبود که به سرزمین دیگری هجرت کنید و دین و ایمان خود را از گزند کافران نجات دهید؟» پس سرانجام این گروه که بهانههای واهی میآوردند و هجرت را ترک کردند، جهنم است و چه بد جایگاه و سرانجامی است!

فواید و پیامهای آیه:

1. اهمیت هجرت و دفاع از دین: این آیه نشان میدهد که مسلمان در هر شرایطی باید برای حفظ دین خود تلاش کند و اگر در سرزمینی نتواند دین خود را آزادانه اقامه کند، باید به سرزمین امنتر هجرت نماید و تنبلی و سستی در این راه پذیرفتنی نیست.
2. رد بهانههای واهی: خداوند بهانههای بیاساس را نمیپذیرد؛ اگر انسان توانایی انجام واجبی را داشته باشد و کوتاهی کند، در پیشگاه الهی مسئول است.
3. محبت به دین و ایمان: مؤمن واقعی حاضر است سختیهای هجرت و دوری از وطن را به جان بخرد تا دین و ایمانش سالم بماند، و این نشانه عشق او به خدا و رسولش است.
4. هشدار به غفلتزدگان: این آیه هشداری است برای کسانی که در محیطهای فاسد و کفرآلود غرق میشوند و تصور میکنند با عذرهای بیاساس میتوانند از مسئولیت خود شانه خالی کنند؛ چرا که خداوند بر همه چیز آگاه است و حسابرس دقیقی است.