Niso surasi — Oyat 97

Kalimalarning ma'nolari:

• تَوَفَّاهُمُ الْمَلَائِكَةُ: Farishtalar ularning jonlarini olishadi, ya'ni o'lim farishtasi va uning yordamchilari.
• ظَالِمِي أَنْفُسِهِمْ: O'zlariga zulm qiluvchilar, ya'ni hijratni tark etib, kofirlar bilan birga yashab, o'zlarini halokatga tashlaganlar.
• فِيمَ كُنْتُمْ: Qaysi holatda edingiz? Dinningiz haqida nima qilgan edingiz?
• مُسْتَضْعَفِينَ: Zaif, ojiz, kuchsiz bo'lganlar, o'zlarini himoya qilishga qodir bo'lmaganlar.
• مَأْوَاهُمْ: Ularning qarorgohi, boradigan joyi.

Tafsir:

Bu oyatda Alloh taolo o'z jonlariga zulm qilgan, ya'ni kofirlar yurtida qolib, hijratni tark etgan musulmonlar haqida xabar bermoqda. Ular Islomni qabul qilgan, ammo Makkada qolib, Madinaga hijrat qilmagan edilar. Keyin ular Badr jangida majburan mushriklar safida chiqib, halok bo'lishdi.

Farishtalar ularning jonlarini olayotganda, ularni tanbeh qilib: "Sizlar qanday holatda edingiz? Dinningiz haqida nima qildingiz? Nega kofirlar bilan birga yurdingiz?" – deya so'raydilar. Ular esa uzr sifatida: "Biz yer yuzida zaif va ojiz edik, kuchimiz yetmasdi, o'zimizni himoya qila olmasdik" – deyishadi.

Shunda farishtalar ularni yolg'onga chiqarib, tanbeh bilan: "Allohning yeri keng emasmidi? Boshqa yurtga hijrat qilib, diningizni saqlab qololmadingizmi? O'zingizni kufr zulmidan qutqara olmadingizmi?" – deydilar.

Natijada, bunday kimsalarning qarorgohi jahannam bo'ladi. Bu qanday yomon oqibat va qanday yomon joy! Chunki ular hijrat kabi buyuk farzni tark etib, kofirlar qatorida qolib, o'zlarini halokatga duchor qildilar.

Foydalar va saboqlar:

1. Hijratning fazilati: Bu oyat hijratning islomdagi buyuk ahamiyatini ko'rsatadi. Musulmon uchun o'z dinini himoya qilish uchun zarur bo'lsa, hijrat qilish farzdir.
2. Uzrning qabul qilinmasligi: Alloh huzurida faqat haqiqiy va asosli uzrlar qabul qilinadi. Zaiflik va ojizlik har doim ham uzr bo'la olmaydi, agar insonning imkoniyati bo'lsa-yu, lekin harakat qilmasa.
3. O'z nafsiga zulm qilishdan saqlanish: Musulmon o'zini halokatga tashlamasligi, diniy majburiyatlarni tark etmasligi kerak. O'z joniga zulm qilish – eng katta ziyonlardan biridir.
4. Din uchun kurashish: Inson o'z e'tiqodini saqlash uchun barcha imkoniyatlarni ishga solishi, kerak bo'lsa, yurtini tark etishga ham tayyor bo'lishi lozim.
5. Jazodan ogohlantirish: Bu oyat Allohning azobidan ogohlantiradi va insonni to'g'ri yo'lga boshlaydi. Har bir musulmon o'z hayotini shunday tashkil etishi kerakki, oxiratda bu kabi tanbeh va azobga duchor bo'lmasin.