مائدہ سۈرىسى — ئايەت 97

1) ئايەتتىكى ئاچقۇچلۇق سۆزلەرنىڭ مەنىسى:

• الْكَعْبَةَ: كەبە — مەككە شەھىرىدىكى مۇسەددەس (كۇب شەكىللىك) مۇقەددەس ئۆي، يەنى بەيتۇللاھ.
• الْبَيْتَ الْحَرَامَ: ھەرەم ئۆي — ھۆرمەتلىك ئۆي، ئۇنىڭغا ھەر كىمنىڭ تەجاوۇز قىلىشى ھارام قىلىنغان.
• قِيَامًا: تىك تۇرۇش، تۇرغۇزۇش، قامات — بۇ يەردە «قوۋام» مەنىسىدە بولۇپ، كىشىلەرنىڭ دىنى ۋە دۇنيا ئىشلىرىنى تىك تۇرغۇزىدىغان ئاساس دېگەنلىك.
• الشَّهْرَ الْحَرَامَ: ھۆرمەتلىك ئاي — زۇلقەدە، زۇلھىججە، مۇھەررەم ۋە رەجەب ئايلارى.
• الْهَدْيَ: ھەدى — ھەرەمگە (مەككىگە) ئاتاپ يېتىلدۈرۈلىدىغان ھايۋان.
• الْقَلَائِدَ: قەلائىد — ھەدى قىلىنغان ھايۋانلارنىڭ بويۇنلىرىغا بېلىق ئېسىپ بەلگە قويۇش، شۇنداقلا ھەرەمگە ئاتالغانلىقىنى بىلدۈرىدىغان بەلگە.

2) ئايەتنىڭ تەپسىرى:

ئاللاھ تائالا كەبەنى — يەنى ھۆرمەتلىك ئۆينى — كىشىلەر ئۈچۈن تۇرغۇزغۇچى ئاساس قىلدى. بۇ ئۆي ئارقىلىق كىشىلەرنىڭ دىنىي ئىشلىرى — ناماز، ھەج ۋە ئۆمرە قاتارلىق ئىبادەتلەر — تەرتىپكە كېلىدۇ؛ دۇنياۋى ئىشلىرى بولسا ھەرەمدە ئامانلىق ھاسىل بولۇش ۋە ھەر تەرەپتىن مېۋە-چېۋىلەرنىڭ كېلىپ يىغىلىشى بىلەن قامىتى تىك بولىدۇ. شۇنىڭ بىلەن بىرگە ئاللاھ ھۆرمەتلىك ئايلارنى — زۇلقەدە، زۇلھىججە، مۇھەررەم ۋە رەجەبنى — كىشىلەر ئۈچۈن ئامانلىق ئاساسى قىلدىكى، بۇ ئايلاردا ئۇرۇش-جېدەل قىلىنمايدۇ، ھېچ كىم باشقىسىغا تەجاوۇز قىلمايدۇ. يەنە ھەدى قىلىنغان ھايۋانلارنى ۋە بويۇنلىرىغا بەلگە ئېسىلغان ھايۋانلارنىمۇ كىشىلەر ئۈچۈن ئامانلىق ئاساسى قىلدىكى، ئۇلارغا ھېچ كىم زىيان يەتكۈزمەيدۇ. بۇلارنىڭ ھەممىسى ئاللاھنىڭ كىشىلەرگە قىلغان مەرھەمىتىدۇر. بۇنىڭدىكى ھېكمەت شۇكى، سىلەر ئاللاھنىڭ ئاسمانلاردىكى ۋە زېمىندىكى بارلىق نەرسىلەرنى بىلىدىغانلىقىنى، ھەمدە ئاللاھنىڭ ھەر بىر نەرسىنى تولۇق بىلگۈچى ئىكەنلىكىنى بىلىشىڭلار ئۈچۈندۇر. ئاللاھ سىلەرگە مەنپەئەت يەتكۈزىدىغان ۋە زىياننى دەپئى قىلىدىغان ھۆكۈملەرنى شەرىئەت قىلىش ئارقىلىق، بەندىلەرنىڭ ئىشلىرىنى قانداق ياخشىلاشنى بىلىدىغانلىقىنى كۆرسەتتى. دېمەك، ئاللاھ ھەر بىر نەرسىنى بىلىپ تۇرغۇچىدۇر، ھېچ نەرسە ئۇنىڭدىن مەخپىي قالمايدۇ.

3) بۇ ئايەتتىن ئېلىنىدىغان پايدىلار ۋە ئىبرەتلەر:

• ئاللاھ تائالا كەبەنى ۋە ھۆرمەتلىك ئايلارنى كىشىلەرنىڭ دىنىي ۋە دۇنياۋى مەنپەئەتلىرىنى قوغدايدىغان ئاساس قىلىپ بەرگەن. بۇ ئاللاھنىڭ بەندىلەرگە بولغان چەكسىز مەرھەمىتى ۋە مېھرىبانلىقىنىڭ ئىپادىسىدۇر.
• ئىسلام دىنى ئىنسانلارنىڭ ئامانلىقىنى، تىنچلىقىنى ۋە مەنپەئەتىنى قوغداشنى ئەڭ مۇھىم ئورۇنغا قويىدۇ. ھەرەم ئۆي ۋە ھۆرمەتلىك ئايلار بۇنىڭ ئەمەلىي ئىپادىسىدۇر.
• ئاللاھنىڭ ھەر بىر نەرسىنى بىلىشى ۋە ھېكمەت بىلەن شەرىئەت قويۇشى بىزنى ئۇنىڭغا تەقۋادار بولۇشقا، ئەمر-پەرمانلىرىغا بويسۇنۇشقا ۋە ھارام قىلغان نەرسىلەردىن يېنىشىمىزغا تەرغىب قىلىدۇ.
• بۇ ئايەت بىزگە شۇنى ئۆگىتىدۇكى، ئاللاھ تائالا بىزنىڭ مەنپەئەتىمىزنى بىزنىڭ ئۆزىمىزدىنمۇ ياخشى بىلىدۇ. شۇڭا ئۇنىڭ ھۆكۈملىرىنى قوبۇل قىلىش ۋە ئۇنىڭغا ئىشەنچ قىلىش بىزنىڭ بەختىمىزنىڭ ئاچقۇچىدۇر.
• ئىسلام دىنى پەقەت ئىبادەتلەرنىلا ئەمەس، بەلكى كىشىلەر ئارىسىدىكى مۇناسىۋەتلەرنى، ئامانلىقنى ۋە ئىجتىمائىي تەرتىپنىمۇ قوغدايدىغان مۇكەممەل بىر تۈزۈمدۇر. بۇ ئايەت بىزنى ئىسلامنىڭ ئومۇميۈزلۈك رەھمەت دىنى ئىكەنلىكىنى چۈشىنىشكە يېتەكلەيدۇ.