Həşr surəsi — Ayə 7

Sözlərin izahı:

• Əfaə: Döyüşsüz, qələbə ilə əldə edilən mal, yəni müharibə etmədən müsəlmanların əlinə keçən düşmən əmlakı.
• Zil-qurba: Peyğəmbərə (sallallahu aleyhi və səlləm) yaxın qohumlar — Haşim və Müttəlib oğulları.
• Yətamalar: Ataları vəfat etmiş, hələ yetkinlik yaşına çatmamış uşaqlar.
• Məsakin: Ehtiyac içində olan, kasıb və çarəsiz insanlar.
• İbnüs-səbil: Yolda qalmış, malı tükənmiş, uzaq yerdən gələn müsafir.
• Dulə: Yalnız zənginlər arasında əl-əl gəzən, dövr edən sərvət.
• Qulul: Xəyanət yolu ilə gizli şəkildə mal götürmək.

Ayənin təfsiri:

Uca Allah bu ayədə buyurur ki, kafirlərin yaşadığı kəndlərdən və şəhərlərdən döyüşsüz, heç bir at və dəvə sürmədən Peyğəmbərinə (sallallahu aleyhi və səlləm) nəsib etdiyi mal-fay Allahın, Onun Rəsulunun, Rəsulun yaxın qohumlarının, yetimlərin, kasıbların və yolda qalmış müsafirlərin haqqıdır. Bu bölgü ona görədir ki, bu sərvət yalnız aranızdakı varlıların əlində dövr edən bir imtiyaz olmasın, yoxsullar və ehtiyac sahibləri də ondan pay alsınlar. Beləliklə, İslamın gətirdiyi bu ədalətli bölgü sistemi cəmiyyətdəki sinif fərqini azaldır, zənginlə fəqir arasında körpü salır, hər kəsin bu dünyada haqqı olduğunu göstərir.

Sonra Uca Allah möminlərə xitab edərək buyurur: Rəsul sizə nə verdisə — maldan, hökmdən, şəriətdən — onu götürün; nəyi qadağan etdisə, ondan da çəkinin. Bu, təkcə fey malına aid deyil, Peyğəmbərin bütün əmrləri və qadağaları üçün keçərli ümumi bir qaydadır. Deməli, Peyğəmbərin sünnəti Qurandan sonra ikinci əsas mənbədir; onun dediklərini qəbul etmək, dediklərindən uzaq durmaq imanın tələbidir.

Ayənin sonunda Allah buyurur: Allahdan qorxun, Onun əmrlərini yerinə yetirin, qadağalarından çəkinin. Şübhəsiz ki, Allah itaətsizlik edənlərə qarşı şiddətli cəza verəndir. Bu xəbərdarlıq qəlbləri oyadır, insanı sayıq olmağa çağırır.

Ey insan! Bu ayə sənə göstərir ki, İslamın iqtisadi ədaləti, sosial həmrəyliyi və itaət nizamı bir-birindən ayrılmazdır. Rəbbinin sənə verdiyi bu nurdan üz çevirmə, Onun Rəsulunun gətirdiyinə sımsıqı sarıl. Çünki əsl səadət, əsl əmin-amanlıq yalnız Allaha təslim olmaqda, Onun hökmlərinə boyun əyməkdədir.