سوره حشر — آیه 7

## معانی واژگان

• أَفَاءَ: بازگرداندن؛ مالی که بدون جنگ و درگیری از کافران به دست مسلمانان رسد.
• أَهْلِ الْقُرَى: ساکنان آبادیها و شهرکها؛ در اینجا منظور قبایل یهودی بنینضیر، بنیقریظه، فدک و خیبر است.
• دُولَةً: دستبهدستگشتن و گردش مال میان گروهی خاص.
• ابْنِ السَّبِیلِ: مسافرِ درمانده که از دارایی خود دور مانده و راه به جایی ندارد.

## تفسیر آیه

آنچه خداوند از اموال ساکنان آن آبادیها -بدون جنگ و درگیری- به پیامبرش بازگردانده و عطا کرده، belongs to God و رسول اوست و باید در راه مصالح عمومی مسلمانان هزینه شود. سپس سهمی برای خویشاوندان پیامبر (از بنیهاشم و بنیمطلب) است که بهجای زکات که بر آنان حرام است، از این سهم بهرهمند شوند. همچنین سهمی برای یتیمانِ فقیر، نیازمندان و مسافرانی که از دارایی خود بریدهاند.

حکمت این تقسیم آن است که ثروت، تنها میان ثروتمندانِ شما دستبهدست نگردد و محرومان و ضعیفان نیز از آن نصیب ببرند. پس هر آنچه پیامبر به شما داد، بگیرید و هر چه شما را از آن بازداشت، بازایستید. این فرمان، هم شامل اموال فیء است و هم شامل تمام دستورها و نهیهای شرعی که از جانب ایشان میرسد. و از خداوند پروا کنید و در برابر فرمانش تسلیم باشید؛ زیرا او کیفرش برای کسانی که از فرمانش سرپیچی کنند، بسیار سخت و شدید است.

## فواید و پیامهای آیه

1. عدالت اقتصادی در اسلام: این آیه نشان میدهد که اسلام هرگز اجازه نمیدهد ثروت در دست گروهی اندک و ثروتمند متمرکز شود؛ بلکه باید در جامعه بهگونهای چرخش کند که نیازمندان و محرومان نیز سهمی عادلانه داشته باشند. این اصل، پایهگذار نظام اقتصادی عادلانه در جامعه اسلامی است.
2. جایگاه والای سنت پیامبر: این آیه، اطاعت از فرمانهای پیامبر را در کنار اطاعت از خداوند قرار داده و نشان میدهد که سنت ایشان (قول، فعل و تقریر) منبعی معتبر و الزامی برای مسلمانان است. کسی که ادعای ایمان دارد، نمیتواند تنها به قرآن اکتفا کند و از دستورهای پیامبر سرپیچی نماید.
3. تکریم خویشاوندان پیامبر: اختصاص سهمی برای ذویالقربی، نشانه احترام اسلام به خاندان پیامبر و جبران محرومیت آنان از زکات است؛ زیرا زکات برای آنان حرام شده تا پاکیزگی و کرامت آنان حفظ گردد.
4. تضمین حمایت از آسیبپذیران جامعه: یادکرد یتیمان، مسکینان و در راهماندگان در این آیه، نشان میدهد که اسلام همواره نگاه ویژهای به اقشار ضعیف جامعه دارد و نظام اقتصادی آن، بر پایه همدلی و حمایت از محرومان استوار است.
5. آموزه «خذوا و انتهوا»: این عبارت، درس مهمی برای مسلمانان است که در برابر دستورهای شرع، نه سلیقهای عمل کنند و نه از آن سرپیچی نمایند؛ بلکه تسلیم محض فرمان خدا و رسول باشند. این تسلیم، رمز سعادت و رستگاری است.
6. هشدار به مخالفان: پایان آیه با یادآوری شدت عذاب الهی، هشداری جدی به کسانی است که در برابر فرمانهای خدا و رسولش مقاومت میکنند و راه خودسری و هوای نفس را در پیش میگیرند.