سوره جمعه — آیه 10

معانی کلمات:

• قُضِيَتِ الصَّلَاةُ: نماز به پایان رسید و از آن فارغ شدید.
• فَانتَشِرُوا: پراکنده شوید و به سوی کار و تلاش بروید.
• فَضْلِ اللَّهِ: رزق و روزی حلال، علم و هر خیری که از جانب خداوند عطا میشود.
• تُفْلِحُونَ: رستگار شوید و به خیر دنیا و آخرت دست یابید.

تفسیر آیه:

خداوند متعال پس از دستور به اقامه نماز جمعه، اینک به مؤمنان اجازه و فرمان میدهد که پس از پایان یافتن نماز، برای تأمین معاش و رفع نیازهای زندگی خود در زمین پراکنده شوند و از فضل و رزق حلال الهی طلب کنند. این کار نه تنها مذموم نیست، بلکه عبادتی ارزشمند است، به شرط آنکه در تمام لحظات تلاش و کسب روزی، یاد خدا را در دل و زبان خود زنده نگه دارند و ذکر او را بسیار بگویند. منظور از «فضل الله» در این آیه، هر خیری است که خداوند برای بندگانش مقرر کرده، از جمله رزق حلال، علم نافع و هر نعمت مادی و معنوی. نکته مهم این است که اشتغال به کار و تجارت نباید انسان را از یاد خدا غافل کند؛ بلکه مؤمن در دل بازار و هنگام داد و ستد نیز خدا را یاد میکند و به او توکل دارد. هدف نهایی از این دستور، رسیدن به رستگاری و فلاح است؛ یعنی دستیابی به خیر دنیا و آخرت، و نجات از هر آنچه که انسان را از سعادت دور میسازد.

فواید و پیامهای آیه:

• اسلام دین جامع و کاملی است که نه تنها عبادت و نماز را مقدس میشمارد، بلکه کار و تلاش برای تأمین روزی حلال را نیز نوعی عبادت و وسیلهای برای تقرب به خداوند معرفی میکند.
• مؤمن کسی نیست که دنیا را رها کند یا تنها به آخرت بیندیشد؛ بلکه او در عین پرداختن به امور دنیوی، دل را به یاد خدا زنده نگه میدارد و میان دنیا و آخرت جمع میکند.
• این آیه به ما میآموزد که رزق و روزی تنها با تلاش و سعی به دست میآید و خداوند برکت خود را در کار و کوشش حلال قرار داده است.
• ذکر خداوند در همه حال، به ویژه هنگام کسب و کار، سبب آرامش دل، برکت در رزق و موفقیت در امور زندگی میشود و انسان را از گناهان و لغزشها باز میدارد.
• رستگاری واقعی در گرو تلفیق عبادت و تلاش است؛ کسی که نماز و ذکر را با کار و فعالیت دنیوی همراه کند، به فلاح و سعادت هر دو جهان دست مییابد.