سوره جمعه — آیه 11

معانی کلمات:

• انْفَضُّوا: پراکنده شدند و از هم جدا گشتند.
• لَهْوًا: سرگرمی و بازیچه‌ای که دل را از امر مهم بازمی‌دارد.
• قَائِمًا: ایستاده بر فراز منبر در حال ایراد خطبه.

تفسیر آیه:

در شأن نزول این آیه آمده است که در مدینه قحطی و سختی پدید آمده بود و کاروان تجاری دِحیه کلبی از شام با آذوقه و کالا وارد شد. هنگام ورود کاروان، برای خبررسانی طبل زدند. بسیاری از مسلمانان که در مسجد مشغول شنیدن خطبهٔ نماز جمعهٔ پیامبر (صلی الله علیه وسلم) بودند، به محض شنیدن صدای طبل و دیدن کاروان تجارت، از مسجد بیرون ریختند و به سوی تجارت و سرگرمی شتافتند و پیامبر را در حالی که بر منبر ایستاده و خطبه می‌خواند، تنها گذاشتند. خداوند در این آیه آنان را مورد خطاب و سرزنش قرار داده و به پیامبرش فرمان می‌دهد که به آنان بگوید: آنچه نزد خداست از ثواب و پاداش الهی و نعمت‌های جاودان آخرت، بهتر و برتر است از هر سرگرمی و تجارتی که شما به سوی آن شتافتید و نماز و خطبه را رها کردید. خداوند بهترین روزی‌دهندگان است؛ پس از او بخواهید و به طاعت او مشغول شوید تا خیر دنیا و آخرت را برای شما فراهم کند.

فواید و پیام‌های آیه:

• برتری امور اخروی و معنوی بر منافع زودگذر دنیوی؛ مؤمن باید آخرت را بر دنیا مقدم بدارد و هیچ تجارت و لذتی او را از یاد خدا و فرایض الهی غافل نکند.
• اهمیت نماز جمعه و وجوب گوش دادن به خطبه؛ ترک مسجد و رها کردن نماز به خاطر امور دنیوی، نشانهٔ ضعف ایمان و دنیاپرستی است.
• رزق و روزی تنها به دست خداست و او بهترین روزی‌دهندگان است؛ پس مؤمن باید روزی خود را از خدا بخواهد و در طاعت او بکوشد، نه اینکه برای کسب روزی، فرمان خدا را نادیده بگیرد.
• ادب حضور در محضر پیامبر (صلی الله علیه وسلم) و احترام به او؛ ترک پیامبر در حال خطبه، رفتاری ناپسند و مایهٔ سرزنش الهی است.