توبہ سۈرىسى — ئايەت 37

1) ئايەتتىكى چۈشەندۈرۈشكە موھتاج سۆزلەر:

• نەسىئ (النَّسِيءُ): ئىسلامدىن ئىلگىرىكى ئەرەبلارنىڭ ھەرەم ئايلارنىڭ ھۆرمىتىنى كەينىگە سۈرۈش ياكى ئالدىغا ئېلىش ئارقىلىق ئۇلارنىڭ ئورنىنى ئالماشتۇرۇشى. مەسىلەن، مۇھەررەم ئېيىنىڭ ھۆرمىتىنى سەپەر ئېيىغا يۆتكەش.
• زىيادە (زِيَادَةٌ): ئارتۇقچىلىق، قوشۇمچە.
• يۇزىللۇ (يُضَلُّ): ئازدۇرۇلىدۇ، يولىدىن ئازىدۇ.
• يۇھىللۇنە (يُحِلُّونَهُ): ئۇنى ھالال قىلىدۇ، يەنى ھەرەم ئاينى ھالال ئاي قىلىۋېتىدۇ.
• يۇھەررىمۇنە (يُحَرِّمُونَهُ): ئۇنى ھارام قىلىدۇ.
• لىيۇۋاتىئۇ (لِّيُوَاطِئُوا): ماسلاشتۇرۇش ئۈچۈن، مۇۋاپىق كەلتۈرۈش ئۈچۈن.
• ئىددە (عِدَّةَ): سانى، مىقدارى.
• زۇييىنە (زُيِّنَ): چىرايلىق كۆرسىتىلدى، زىننەتلەندى.

2) ئايەتنىڭ تەپسىرى:

ئىسلامدىن ئىلگىرىكى ئەرەبلار ئاللاھ تائالا ھارام قىلغان تۆت ھەرەم ئاينىڭ سانىنى ساقلاپ، ئەمما ئۇلارنىڭ ئىسىملىرىنى ئۆزگەرتىپ، ئۆزلىرىنىڭ ئۇرۇش قىلىش ئېھتىياجىغا قاراپ، بەزى ھەرەم ئايلارنىڭ ھۆرمىتىنى كەينىگە سۈرۈپ ياكى ئالدىغا ئېلىپ، ئۇنىڭ ئورنىغا ھالال ئايلاردىن بىر ئاينى ھەرەم قىلىپ بېكىتەتتى. ئاللاھ تائالا بۇ ئىشنىڭ كۇفرىنى تېخىمۇ ئاشۇرىدىغان بىر ئارتۇقچىلىق ئىكەنلىكىنى بىلدۈردى. شەيتان ئۇلارنىڭ بۇ قىلمىشىنى چىرايلىق كۆرسىتىپ، ئۇلارنى تېخىمۇ ئازدۇردى. ئۇلار بىر يىلى بىر ھەرەم ئاينى ھالال قىلىۋەتسە، يەنە بىر يىلى ئۇنى ھارام قىلىپ، شۇ ئارقىلىق ئاللاھ ھارام قىلغان تۆت ئاينىڭ سانىنى ماسلاشتۇرۇشقا تىرىشاتتى. ئەمما ئۇلار بۇنىڭ بىلەن ئاللاھ ھارام قىلغان ئايلارنىڭ ئۆزىنى ئەمەس، بەلكى سانىنىلا ساقلاپ، ئاللاھ ھارام قىلغان نەرسىنى ھالال قىلىۋېلىش جۇرئىتىنى قىلاتتى. شەيتان ئۇلارغا قىلغان يامان ئەمەللىرىنى چىرايلىق كۆرسەتتى. ئاللاھ تائالا كاپىر قەۋمنى ھەقىقەت يولىغا يېتەكلىمەيدۇ.

3) دەۋەت ۋە نەسىھەت:

ئەي مۇسۇلمان قېرىنداشلار! بۇ ئايەت بىزگە شۇنى ئۆگىتىدۇكى، ئاللاھ تائالا بەلگىلىگەن ھۆكۈملەرنى ئۆز مەنپەئەتىمىز ئۈچۈن ئۆزگەرتىش، ھارامنى ھالال ياكى ھالالنى ھارام قىلىش قاتتىق گۇناھتۇر. ئىسلام دىنى بىزنى ھەقىقەت ۋە ئادالەت يولىغا باشلايدۇ. ئاللاھنىڭ ھۆكۈملىرىگە ئىتائەت قىلىش بىزنىڭ بەخت-سائادىتىمىزنىڭ ئاچقۇچىدۇر. كېلىڭلار، ھەممىمىز ئاللاھنىڭ بۇيرۇقلىرىغا ئەمەل قىلىپ، ھارامدىن يىراق تۇرايلى ۋە ھالالغا يېقىنلىشايلى. ئاللاھ تائالا بىزنى ھەقىقەت يولىدا مۇستەھكەم قىلسۇن!