Tavba surasi — Oyat 60

Kalimalarning ma'nolari:

• As-sadaqot: Bu yerda farz bo‘lgan zakotlar nazarda tutilgan.
• Al-muallafatu qulubuhum: Qalblari islomga yoki imonga moyil qilinadigan kishilar.
• Ar-riqob: Qullar va mukotiblar (xo‘jayini bilan ozodlik shartnomasi tuzgan qullar).
• Al-g‘orimun: Qarzdorlar.
• Ibn as-sabil: Safarda moli tugab qolgan musofir.

Tafsir:

Albatta, farz bo‘lgan zakotlar faqat Alloh taolo belgilagan sakkiz toifaga sarflanadi. Boshqa joylarga sarflash joiz emas. Bu toifalar quyidagilardir:

1. Faqirlar – hech narsaga ega bo‘lmagan, yoki bor narsasi ham o‘z ehtiyojini qondira olmaydigan kishilar.
2. Miskinlar – moddiy ahvoli og‘ir bo‘lib, kundalik ehtiyojlarini ham ta’minlay olmaydigan, ammo holati tashqaridan bilinmaydigan kambag‘allar.
3. Zakot yig‘uvchilar – imom tomonidan zakotni yig‘ish va taqsimlash uchun tayinlangan amaldorlar. Ular boy bo‘lsalar ham, qilgan mehnatlari evaziga zakotdan ulush oladilar.
4. Qalblari islomga moyil qilinadiganlar – zakot berish orqali ularning islomga kirishi, imoni mustahkamlanishi yoki musulmonlarga foydasi tegishi umid qilingan, yoxud yomonligidan himoyalanishi ko‘zlangan kishilar.
5. Qullarni ozod qilish – zakot mablag‘i qullarni sotib olib ozod qilishga yoki mukotib qullarga (ozodlik shartnomasi bo‘yicha to‘lovini to‘lashiga) yordam sifatida sarflanadi.
6. Qarzdorlar – o‘z ehtiyoji uchun yoki kishilar o‘rtasida yarashuv maqsadida qarzga botgan, ammo qarzini to‘lashga qurbi yetmaydigan kishilar. Isrofgarchilik va gunoh tufayli qarzga botganlar bundan mustasno.
7. Alloh yo‘lida – jihod qilayotgan g‘oziylarga, ularning qurol-yarog‘ va boshqa ehtiyojlarini ta’minlashga sarflanadi.
8. Yo‘lovchi (musofir) – safarda moli tugab, o‘z yurtiga qaytishga mablag‘i yetmay qolgan kishiga, u uyida boy bo‘lsa ham, yetib borishi uchun yetarli miqdorda beriladi.

Bu taqsimot Alloh tomonidan farz qilingan va aniq belgilangan. Alloh taolo bandalarining maslahatlarini biluvchi va O‘z hukmida o‘ta hikmatli Zotdir.

Foydalar:

• Zakot faqat Alloh buyurgan joylarga sarflanishi lozimligi – bu molning egasi haqiqatda Alloh ekanini va bandaning faqat omonatchi ekanini eslatadi.
• Islom dini kambag‘al va muhtojlarning haqini himoya qilish bilan birga, jamiyatda boy va kambag‘al o‘rtasida mehr-oqibat rishtalarini mustahkamlaydi.
• Zakot nafaqat moddiy yordam, balki qalblarni birlashtirish, dushmanlikni bartaraf etish va ijtimoiy totuvlikni ta’minlash vositasi hamdir.
• Ushbu oyat musulmonlarga mol-mulkini faqat o‘z manfaatlari uchun emas, balki butun jamiyat farovonligi uchun sarflashni o‘rgatadi.
• Alloh taoloning "Alim" va "Hakim" ekani – Uning har bir hukmi ilm va hikmatga asoslanganini, bandalar esa Uning amriga to‘liq bo‘ysunishlari kerakligini bildiradi.