Şərh surəsi — Ayə 5

Sözlərin izahı:

• العُسْر (əl-üsr): Çətinlik, sıxıntı, darısqanlıq, məşəqqət deməkdir. Burada möminin üzləşdiyi çətinliklər, əziyyətlər və sıxıntılar nəzərdə tutulur.
• يُسْر (yüsr): Asanlıq, rahatlıq, genişlik və fərəc (qurtuluş, açılış) mənasındadır. Çətinliyin ardınca gələn rahatlıq və şadlıq deməkdir.
• مَعَ (mə'ə): "İlə", "birlikdə" mənasını verir. Burada çətinliyin içində və onunla birlikdə asanlığın olduğunu bildirir — yəni asanlıq çətinlikdən sonra deyil, onunla birlikdə verilir.

Ayənin təfsiri:

Bu mübarək ayə, Allahın Öz Peyğəmbərinə (sallallahu aleyhi və səlləm) və onun vasitəsilə bütün möminlərə ünvanladığı böyük bir təsəlli və müjdədir. Uca Allah buyurur ki, hər bir çətinliyin, hər bir sıxıntının və hər bir məşəqqətin yanında, onunla birlikdə bir asanlıq, bir rahatlıq və bir qurtuluş vardır.

Bu ayə nazil olduqda, Peyğəmbərimiz (sallallahu aleyhi və səlləm) və ilk müsəlmanlar müşriklərin ağır təzyiqlərinə, təhqirlərinə və boykotlarına məruz qalırdılar. Onların düşdüyü bu dar vəziyyət sanki heç vaxt açılmayacaq kimi görünürdü. Elə bu zaman Uca Allah bu ayə ilə onların qəlbinə sükunət və ümid yerləşdirdi: Qoy düşmənlərin əziyyətləri səni yoldan çıxarmasın, çünki hər çətinliyin içində bir asanlıq gizlənmişdir.

Burada diqqət yetirilməli olan incə bir məna var: Allah "çətinlikdən sonra asanlıq gələcək" deməmişdir; əksinə, "çətinlik ilə birlikdə asanlıq vardır" buyurmuşdur. Bu o deməkdir ki, çətinliyin özü içində asanlığın toxumunu daşıyır. Çətinlik nə qədər ağır olsa da, Allahın köməyi və lütfü onunla birlikdədir. Mömin çətinlik anında ümidsizliyə qapılmamalı, əksinə, Allahın vədinə arxalanmalıdır.

Bu ayə həm də böyük bir qanunauyğunluğu — ilahi bir qanunu — bizə öyrədir: Çətinlik və asanlıq bir-birini əvəz edir, gecə ilə gündüz kimi. Necə ki, gecənin ən qaranlıq anından sonra dan yeri sökülür, eləcə də hər çətinliyin ardınca bir genişlik, bir fərəc gəlir. Bu, Allahın rəhmətinin təzahürüdür və möminin qəlbini ümidlə doldurur.

Ey qəlbi sıxılan, ey dərdi ağır olan insan! Bil ki, sənin bu çətinliyin əbədi deyil. Allah səni unutmayıb və sənin sıxıntını görür. Sən yalnız Ona sığın, səbir et və Onun vədinə güvən. Çünki Uca Allah heç vaxt Öz vədinə xilaf çıxmaz. Hər çətinliyin yanında bir asanlıq, hər göz yaşının ardınca bir təbəssüm, hər qaranlığın sonunda bir işıq vardır. Bu, Allahın mömin qullarına olan sonsuz mərhəmətinin bir nişanəsidir.