ابراہیم سۈرىسى — ئايەت 37

بىسمىللاھى رەھمانىر رەھىم

ئىبراھىم سۈرىسى (14-سۈرە) 37-ئايەت:

ئايەتتىكى ئىزاھ تەلەپ قىلىدىغان سۆزلەر:

• ذُرِّيَّتِي: مېنىڭ ئەۋلادىم، پەرزەنتلىرىم.
• بِوَادٍ: بىر جىلغا، ۋادى.
• غَيْرِ ذِي زَرْعٍ: زىرائەتسىز، ئېكىنسىز، ھېچقانداق زىرائەت ئۆسمەيدىغان.
• بَيْتِكَ الْمُحَرَّمِ: سېنىڭ ھۆرمەتلىك ئۆيۈڭ، يەنى كەبە.
• أَفْئِدَةً: قەلبلەر، دىللەر.
• تَهْوِي: ئىنتىلىدۇ، ئەۋرىشىپ بارىدۇ، ئاشىق بولۇپ ئىنتىلىدۇ.

ئايەتنىڭ تەپسىرى:

ئىبراھىم ئەلەيھىسسالام ئۆزىنىڭ پەرۋەردىگارىغا يالۋۇرۇپ ئېيتتى: ئى رەببىم! مەن ئەۋلادىمدىن بىر قىسمىنى — يەنى ئىسمائىل ۋە ئۇنىڭ بالىلىرىنى — ھېچقانداق زىرائەت ئۆسمەيدىغان، سۇ ۋە ئۆسۈملۈك يوق بىر جىلغاغا، سېنىڭ ھۆرمەتلىك ئۆيۈڭنىڭ يېنىغا ئورۇنلاشتۇردۇم. ئى رەببىم! مەن ئۇلارنى بۇ يەرگە سېنىڭ بۇيرۇقۇڭ بىلەن ئورۇنلاشتۇردۇم، ئۇلارنىڭ نامازنى تولۇق ئادا قىلىشى ئۈچۈن. ئى رەببىم! كىشىلەرنىڭ قەلبلىرىنى ئۇلارغا ۋە بۇ مۇبارەك شەھەرگە مېھىر-مۇھەببەت بىلەن ئىنتىلىدىغان قىلغىن، ئۇلارنى تۈرلۈك مېۋىلەردىن رىزىقلاندۇرغىن، شۇنداق قىلغىنىڭدا ئۇلار سېنىڭ بۈيۈك نېئمەتلىرىڭگە شۈكۈر قىلىشى مۇمكىن.

ئىبراھىم ئەلەيھىسسالام بۇ يەرنى — مەككىنى — تاللىغانلىقى ئۇنىڭ ئۆز ئىختىيارى ئەمەس، بەلكى ئاللاھنىڭ بۇيرۇقى بىلەن ئىدى. ئۇ بۇ جىلغانىڭ تاشلىق، قۇرۇق، ئېكىنسىز ئىكەنلىكىنى بىلەتتى، ئەمما ئۇ يەردە ئاللاھنىڭ ھۆرمەتلىك ئۆيى — كەبە بار ئىدى. ئاللاھ تائالا بۇ ئۆينى «مۇھەررەم» دەپ ئاتىدى، چۈنكى بۇ يەردە باشقا يەرلەردە ھالال بولغان بەزى ئىشلار ھارام بولىدۇ، بۇ يەرنىڭ ھۆرمىتى ۋە مۇقەددەسلىكى ئالاھىدە.

ئىبراھىم ئەلەيھىسسالامنىڭ بۇ يەرنى تاللىشىدىكى ئاساسلىق مەقسىتى — ئەۋلادىنىڭ نامازنى ئىقامە قىلىشى، يەنى نامازنى ئۇنىڭ بارلىق شەرتلىرى ۋە ئەركانلىرى بىلەن تولۇق ئادا قىلىشى ئىدى. ناماز دىننىڭ تۈۋرۈكى، ئاللاھ بىلەن بەندىنىڭ ئارىسىدىكى ئەڭ مۇھىم ئالاقە ۋاسىتىسىدۇر.

ئاندىن ئۇ ئاللاھقا يالۋۇرۇپ: «ئى رەببىم! كىشىلەرنىڭ قەلبلىرىدىن بىر قىسمىنى ئۇلارغا ۋە بۇ مۇبارەك شەھەرگە قاراپ ئىنتىلىدىغان قىلغىن» دەپ دۇئا قىلدى. بۇ يەردە «مِنَ النَّاسِ» (كىشىلەردىن) دېگەن سۆز «بەزى» مەنىسىنى بىلدۈرىدۇ. ئەگەر ئىبراھىم ئەلەيھىسسالام «بارلىق كىشىلەرنىڭ قەلبلىرىنى» دېگەن بولسا، پارس، رۇم، تۈرك ۋە ھىندىستانلىقلارمۇ بۇ يەرگە ئېقىپ كېلىپ، مۇسۇلمانلار بىلەن بەسلىشەتتى. لېكىن ئۇ «كىشىلەردىن بەزى قەلبلەرنى» دېدى، شۇڭا بۇ يەرگە كەلگەنلەر مۇسۇلمانلار بولدى. ئاللاھ تائالا ئۇنىڭ دۇئاسىنى ئىجابەت قىلدى ۋە مەككىنى ھەر تەرەپتىن تۈرلۈك مېۋىلەر كېلىدىغان بىخەتەر ھەرەم قىلدى.

ئىبراھىم ئەلەيھىسسالام يەنە: «ئۇلارنى تۈرلۈك مېۋىلەردىن رىزىقلاندۇرغىن» دەپ دۇئا قىلدى، گوياكى سۇلۇق يەرلەردە ياشايدىغان كىشىلەرگە رىزىق بەرگەندەك. بۇنىڭ ھېكمىتى — ئۇلارنىڭ ئاللاھنىڭ بۈيۈك نېئمەتلىرىگە شۈكۈر قىلىشى ئۈچۈن ئىدى. ئاللاھ تائالا ئۇنىڭ دۇئاسىنى ئىجابەت قىلىپ، مەككىنى ھەر خىل مېۋىلەر كېلىدىغان مۇبارەك ۋە بىخەتەر شەھەرگە ئايلاندۇردى.

بۇ ئايەت بىزگە شۇنى ئۆگىتىدۇكى، ئاللاھقا بولغان تەۋەككۈل ۋە دۇئا قىلىش مۇئمىننىڭ ئەڭ كۈچلۈك قورالىدۇر. ئىبراھىم ئەلەيھىسسالام قۇرۇق، تاشلىق بىر جىلغاغا ئۆز ئەۋلادىنى ئورۇنلاشتۇرغاندا، ئاللاھنىڭ ئۇنىڭ دۇئاسىنى ئىجابەت قىلىدىغانلىقىغا تولۇق ئىشەنچ قىلغان ئىدى. ئاللاھ تائالا ئۇنىڭ دۇئاسىنى ئىجابەت قىلىپ، بۇ قۇرۇق جىلغانى دۇنيانىڭ ھەر تەرەپتىن كىشىلەر ئېقىپ كېلىدىغان، مېۋىلەر كېلىدىغان مۇبارەك بىر شەھەرگە ئايلاندۇردى. بۇ — ئاللاھنىڭ قۇدرىتىنىڭ ۋە ئۇنىڭ سادىق بەندىلىرىنىڭ دۇئاسىغا ئىجابەت قىلىدىغانلىقىنىڭ روشەن دەلىلىدۇر.

ئى مۇسۇلمان قېرىنداشلار! بىز ئىبراھىم ئەلەيھىسسالامنىڭ بۇ دۇئاسىدىن ئىبرەت ئېلىشىمىز كېرەك. ئۇ قۇرۇق ۋادىدا ئاللاھقا يالۋۇرۇپ، ئاللاھ ئۇنىڭ دۇئاسىنى ئىجابەت قىلدى. بىزمۇ ھەر قانداق قىيىنچىلىق ۋە مۇشكۈلاتتا ئاللاھقا يالۋۇرۇشىمىز، ئۇنىڭغا تەۋەككۈل قىلىشىمىز كېرەك. ئاللاھ تائالا ھەر قانداق دۇئانى ئاڭلايدۇ ۋە ئىجابەت قىلىدۇ، پەقەت بىز سەمىمىي بولۇشىمىز ۋە ئۇنىڭغا تولۇق ئىشەنچ قىلىشىمىز كېرەك. نامازنى ئىقامە قىلىش — ئاللاھنىڭ رازىلىقىغا ئېرىشىشنىڭ ئەڭ ئاساسلىق يولىدۇر. شۈكۈر قىلىش — نېئمەتلەرنىڭ داۋاملىق بولۇشىنىڭ سىرىدۇر. ئاللاھ تائالا بىزنى نامازنى تولۇق ئادا قىلىدىغان، شۈكۈر قىلىدىغان ۋە ئۇنىڭغا تەۋەككۈل قىلىدىغان سادىق بەندىلىرىدىن قىلسۇن. ئامىن.