Аль-Исра сүресі — Аят 34

1. Сөздердің мағынасы:

• الْيَتِيمِ (әл-ятим): әкесі қайтыс болған бала.
• أَشُدَّهُ (ашуддаһу): оның кемелдікке, яғни ақыл-ойы толысып, өз ісін өзі басқара алатын жасқа жетуі.
• الْعَهْدِ (әл-ғаһд): берілген уәде, келісім, міндеттеме.
• مَسْئُولًا (мәсъулән): сұралатын, жауап беруге міндетті нәрсе.

1. Аяттың тәпсірі:

Аллаһ Тағала бұл аятта жетім балалардың мал-мүлкіне қатысты әдепті сақтауды бұйырады. Жетім дегеніміз — әкесі дүниеден өтіп, қамқорлыққа мұқтаж болып қалған бала. Оның малына жақындаудың жалғыз жолы — сол балаға ең пайдалы, ең жақсы деген жолмен ғана болуы керек. Яғни оның мүлкін сақтау, өсіру, көбейту, тиімді жерге жұмсау сияқты игілікті істермен ғана айналысуға рұқсат етіледі. Ал оны ысырап ету, өзіне пайдалану, әділетсіздік жасау — бұлар қатаң тыйым салынған.

Бұл рұқсат бала кемелдікке жеткенге дейін, яғни ақылы толысып, өз малын өзі дұрыс басқара алатын жасқа келгенге дейін жалғасады. Ол жасқа жеткен соң, мал толығымен өз иелігіне беріледі.

Содан кейін Аллаһ Тағала жалпы бір қағиданы еске салады: берген уәдеңді, келісіміңді толық орында. Өйткені әрбір уәде, әрбір келісім — ол үшін адамнан жауап алынатын нәрсе. Қиямет күні Аллаһ әркімнен: «Берген уәдеңді орындадың ба, әлде бұздың ба?» деп сұрайды. Кім уәдесін толық орындаса — сауапқа кенеледі, ал кім оны бұзса, аманатқа қиянат жасаса — жазасын тартады.

1. Аяттан алынатын пайдалы ғибраттар:

• Ислам жетімдердің құқығын қорғауға ерекше мән береді. Жетімнің малына қол сұғу — үлкен күнә, ал оны сақтап, өсіру — үлкен сауап.
• Мұсылман қоғамында әлсіздер мен мұқтаждардың құқығы заңмен ғана емес, иманмен де қорғалады. Бұл — Исламның әділеттілігі мен мейірімділігінің көрінісі.
• Берген уәдені орындау — мұсылманның намысы мен иманының белгісі. Уәдесін бұзатын адам Аллаһ алдында жауап береді.
• Әрбір ісіміз үшін, әрбір сөзіміз бен келісіміміз үшін есеп беретінімізді ұғыну — бізді адалдыққа, әділдікке және жауапкершілікке тәрбиелейді.
• Бұл аят адамды жақсылыққа, игілікке, сенімділікке шақырады. Ислам — тек ғибадат қана емес, сонымен қатар адамдар арасындағы қарым-қатынасты әділ әрі таза ұстауды талап ететін өмір салты.