Kahf surasi — Oyat 86

Kalimalarning ma'nolari:

• Mag'rib ash-shams: Quyosh botadigan joy, g'arb tomondagi eng chekka nuqta.
• Aynin hami'a: Loyqa va qora balchiqli issiq buloq yoki suv manbai.
• Hamia: Qora loyqa, balchiq.
• Qawman: Bir qavm, odamlar guruhi.
• Tu'azzib: Azob berasan, jazolaysan.
• Tattakhiza fihim husnan: Ularga yaxshilik qilasan, ularga chiroyli muomala qilasan.

Tafsir:

Zulqarnayn yer yuzida g'arb tomonga qarab yurib, quyosh botadigan chekka hududga yetib bordi. U yerda u quyoshni ko'z bilan ko'rganda, xuddi qora balchiqli issiq bir buloq ichiga botayotgandek ko'rdi. Bu uning ko'z oldidagi manzara edi, haqiqatda quyosh osmonda botadi, lekin u yerdagi ko'rinish shunday edi. Shu joyda u bir qavmni uchratdi. Bu qavm Allohga iymon keltirmagan, kofir odamlar edi.

Shunda Alloh taolo Zulqarnaynga ilhom orqali xabar berib, uni ixtiyor oldiga qo'ydi: "Ey Zulqarnayn! Xohlasang, bu qavmni azoblayasan — ularni o'ldirasan yoki boshqa jazo berasan, xohlasang, ularga yaxshilik qilasan — ularni Allohning diniga da'vat qilasan, hidoyatga chaqirasan va ularga yaxshi muomala qilasan." Bu bilan Alloh unga ikki yo'ldan birini tanlash huquqini berdi: qattiqqo'llik yoki rahm-shafqat bilan muomala qilish.

Foydalar:

Ushbu oyatdan olinadigan saboqlar:

1. Hokimiyat va kuch egasi bo'lgan kishi uchun eng yaxshi yo'l — rahm-shafqat va yaxshilikdir. Zulqarnaynga kofir qavm ustidan hukmronlik berilganda, Alloh unga azob yoki yaxshilik qilishni ixtiyoriga qo'ydi. Bu esa islomda rahm-shafqat va ezgulikning ulug'vorligini ko'rsatadi.
2. Haqiqatni anglash — insonning ko'zi bilan ko'rgan narsasi har doim ham haqiqatning o'zi emas. Zulqarnayn quyoshni buloq ichiga botayotgandek ko'rdi, lekin aslida bu faqat ko'z oldidagi manzara edi. Bu bizga saboq beradiki, inson o'z his-tuyg'ulari va ko'rishiga to'liq ishonmasligi, haqiqatni chuqurroq o'rganishi kerak.
3. Islomda kofirlarga ham adolat va rahm-shafqat bilan munosabatda bo'lish tavsiya etiladi. Zulqarnaynga berilgan ixtiyor — azob yoki yaxshilik qilish — uning donoligi va adolatini sinash edi. Musulmon hukmdorlari ham o'z qo'l ostidagilarga nisbatan adolatli va rahmdil bo'lishlari kerak.
4. Alloh taolo har bir ishda insonni ixtiyor egasi qilib qo'ygan, lekin eng yaxshi tanlov — yaxshilik va ezgulikdir. Bu oyat mo'minlarni doimo yaxshilikni tanlashga, hatto dushmanlarga nisbatan ham rahm-shafqatli bo'lishga undaydi.
5. Hidoyat va iymon — eng katta yaxshilikdir. Zulqarnaynga berilgan "husn" (yaxshilik) — bu ularni Allohning diniga chaqirish, ularni zulmatdan nurga olib chiqish edi. Bu esa har bir musulmonning vazifasi — odamlarni yaxshilikka va hidoyatga chaqirishdir.