سوره بقره — آیه 142

معانی کلمات:

• سُفَهاء: جمع «سفیه» به معنای نادان، کمخرد و سبکمغز.
• ما وَلّاهُم: چه چیزی آنان را برگرداند و منصرف کرد؟
• قِبلَتِهِم: قبلهای که داشتند (بیتالمقدس).
• صِراطٍ مُستَقیم: راه راست و بدون انحراف.

تفسیر آیه:

به زودی افراد کمخرد و نادان از میان مردم — اعم از یهود و مشرکان و منافقان — خواهند گفت: چه چیزی مسلمانان را از قبلهای که بر آن بودند (یعنی بیتالمقدس) برگرداند و به سوی کعبه متوجه ساخت؟ این سخن از روی اعتراض و تمسخر است، نه از روی طلب حقیقت.

ای پیامبر! در پاسخ به آنان بگو: مشرق و مغرب و تمام جهات عالم، همه متعلق به خداست و هیچ جهتی از ملک او خارج نیست. او هر کس را که بخواهد، به هر سمتی که اراده کند، هدایت میکند و به راه راست و مستقیم رهنمون میسازد. پس تغییر قبله، فرمانی از سوی خداوند حکیم است و بندگان باید در برابر امر او تسلیم باشند؛ چرا که اوست که بندگانش را به هر سو که مصلحت بداند، راهنمایی میکند.

فواید و پیامهای آیه:

• تسلیم بودن در برابر فرمان خداوند، نشانه ایمان واقعی است؛ مسلمان باید در برابر هر حکم الهی، چه موافق میلش باشد و چه مخالف، گردن نهد.
• اعتراض به احکام الهی، نشانه سفاهت و کمخردی است؛ پس مؤمن هرگز در برابر دستورات خداوند، چون و چرا نمیکند.
• همه جهان متعلق به خداست و او مالک مطلق است؛ بنابراین او حق دارد بندگانش را به هر سو که بخواهد هدایت کند.
• هدایت به راه راست، تنها از سوی خداست و اوست که بندگان شایسته خود را به صراط مستقیم رهنمون میشود.
• تغییر قبله، آزمونی برای سنجش ایمان و اطاعت مسلمانان بود تا معلوم شود چه کسانی واقعاً تسلیم فرمان پروردگارند و چه کسانی تنها از روی عادت و تقلید، پیروی میکنند.