سوره غافر — آیه 4

معانی کلمات:

• یُجادِلُ: مجادله و ستیزه کردن، به باطل کوبیدن حق.
• آیاتِ الله: نشانه‌ها و دلایل خداوند، اعم از آیات قرآن و نشانه‌های تکوینی و تشریعی.
• تَقَلُّبُهُمْ: رفت و آمد و تصرّف آنان (در زمین) برای تجارت و کسب و کار و بهره‌مندی از نعمت‌ها.

تفسیر آیه:

هیچ‌کس در آیات خداوند و دلایل روشن او بر یگانگی و قدرت خویش، به جدال و ستیزه برنمی‌خیزد و آن را با باطل و سخنان بی‌اساس رد نمی‌کند، مگر کسانی که به خدا کافر شده‌اند و فطرت پاک خود را تباه ساخته‌اند. آنان گاه این آیات را سحر می‌نامند، گاه سخن کاهنان و گاه افسانه‌های پیشینیان می‌خوانند تا حق را بپوشانند. اما جدال و گفتگویی که برای روشن شدن حقیقت و رسیدن به یقین باشد، خود از بزرگ‌ترین عبادت‌هاست و مذموم نیست.

پس ای پیامبر! رفت و آمد و تصرّف کافران در شهرها و بهره‌مندی آنان از تجارت‌ها، ثروت‌ها و نعمت‌های دنیوی، تو را نفریبد و مایه فریب تو نشود. این آسایش و رفاه ظاهری، نشانه کرامت آنان نزد خدا نیست؛ بلکه مهلتی است که خداوند به آنان داده و استدراجی است که آنان را آرام‌آرام به سوی عذاب می‌کشاند. اگر آنان در دنیا از زخارف و زیبایی‌های آن بهره‌مند شوند، در آخرت عذابی سخت و دردناک در انتظارشان است.

فواید و پیام‌ها:

• جدال با آیات خداوند، نشانه کفر و لجاجت است، نه نشانه حق‌طلبی؛ پس مؤمن باید با آرامش و منطق، حق را بپذیرد و از ستیزه‌گری بپرهیزد.
• نعمت‌های دنیوی و موفقیت‌های ظاهری کافران، هرگز ملاک حقانیت نیست؛ خداوند به برخی از آنان مهلت می‌دهد تا حجت بر آنان تمام شود و این مهلت، خود نوعی کیفر تدریجی است.
• مؤمن نباید فریب ظاهر دنیا و جاه و مال کافران را بخورد و باید بداند که پایان کار آنان، عذاب الهی است؛ پس به وعده‌های خداوند اطمینان داشته باشد و صبر پیشه کند.
• این آیه دلگرمی برای مؤمنان است که اگرچه کافران در زمین قدرت‌نمایی می‌کنند، اما خداوند بر آنان غالب است و سرانجامِ صبر و استقامت، پیروزی و سربلندی است.