Muhammad surasi — Oyat 14

Kalimalarning ma’nolari:

• بَيِّنَةٍ — aniq dalil, hujjat, ravshan ishonch.
• زُيِّنَ — bezatildi, chiroyli ko‘rsatildi (ya’ni yomon amal unga yaxshi qilib ko‘rsatildi).
• سُوءُ عَمَلِهِ — uning yomon amali, gunoh ishi.
• أَهْوَاءَهُم — ularning nafsiy istaklari, havo-yu havaslari.

Tafsir:

Alloh taolo bu oyatda ikki toifani solishtirib ko‘rsatmoqda: bir toifa — o‘z Robbisi tomonidan kelgan aniq dalil va ravshan hujjatga ega bo‘lgan, dinini shu asosda bilim va ishonch bilan yuritadigan mo‘minlar. Ular Allohning birligini, payg‘ambarlarning haqligini va oxiratni aniq hujjat bilan biladilar, shuning uchun ularning yo‘li to‘g‘ri va qalblari sokin.

Ikkinchi toifa — shayton ularga yomon amallarini chiroyli ko‘rsatib qo‘ygan, gunoh va isyonlarni ularning ko‘ziga yaxshi qilib bezatgan kimsalardir. Ular o‘zlarining nafsiy istaklari va havo-yu havaslariga ergashib, Allohning buyruqlaridan yuz o‘girganlar. Ular butlarga sig‘inish, gunoh qilish va payg‘ambarlarni yolg‘onchi qilish kabi ishlarni o‘zlariga ma’qul ko‘radilar, chunki shayton ularning qalblarini buzuq ishlarga moyil qilgan.

Bu ikki toifa hech qachon teng bo‘la olmaydi. Birinchisi — hidoyat va najot yo‘lida, ikkinchisi — zalolat va halokat yo‘lida. Alloh taolo bu oyatda ular orasidagi farqni bayon qilib, mo‘minlarning qadrini ulug‘lab, kofirlarning ahvolini yoritmoqda.

Foydalar:

• Bu oyat mo‘minda aniq dalil va ilm bo‘lishi kerakligini o‘rgatadi. Din faqat taqlid yoki odat emas, balki hujjat va ishonch asosida bo‘lishi lozim.
• Shaytonning insonni yo‘ldan urish usuli — yomon amallarni chiroyli ko‘rsatishdir. Shuning uchun har bir inson o‘z amallarini Qur’on va Sunnat mezoniga solib tekshirishi kerak.
• Nafsiy istaklarga ergashish insonni halokatga olib boradi. Kim o‘z havosini Allohning amridan ustun qo‘ysa, u albatta adashadi.
• Mo‘min va kofir, haq yo‘lidagi va botil yo‘lidagi kishilar hech qachon teng bo‘la olmaydi. Bu tengsizlik oxiratda ham, dunyoda ham o‘z ko‘rinishini namoyon qiladi.
• Bu oyat mo‘minda o‘z e’tiqodiga nisbatan faxr va ishonch hissini uyg‘otadi, chunki u Alloh tomonidan kelgan aniq hujjatga egadir.